درة التاج ( فارسى ) — صفحة 156

عبارتست « 1 » از تمزيج قوى سماوىّ ، بقوى بعضى اجرام ارضىّ - تا از آن قوّتىّ « 2 » حاصل شوذ - كى مبدأ فعلى غريب شوذ درين عالم . و علم نيرنجات - يعنى تمزيج قوى ارضىّ - بعضى با بعضى - تا از آنجا قوّتى « 3 » با ديد آيذ كى ازو فعلى غريب صادر شوذ . و امّا علم منطق - كى حكيم ارسطاطاليس آن را مدوّن « 4 » كرده است - و از قوّت بفعل آورده « 5 » ، مقصورست بر دانستن كيفيّت « 6 » دانستن جيزها ، و طريق اكتساب مجهولات ، بس بحقيقت آن علم است - بعلم ، و بمنزلت ادات « ( تحصيل ) » ديگر علوم را ، و او نه قسم است : قسم اوّل ايساغوجى « 7 » - يعنى مدخل منطق مشتمل بر اقسام الفاظ - و كلّيّات خمسهء مفرده : جنس ، و نوع ، و فصل ، و خاصّه ، و عرض عامّ . قسم دوّم قاطيغورياس - يعنى مقولات عشر . قسم سوّم باريرمينياس « 8 » - يعنى عبارت - مشتمل بر ابحاث قضايا . قسم جهارم - قياس . قسم بنجم - برهان - و حدّ با آن ياذ كنند . قسم ششم - جدل . قسم هفتم - مغالطه . قسم هشتم - خطابت . قسم نهم - شعر . - و سبب انحصار اقسام « 9 » در نه آن است - كى جون قياساتى كى به آن استعلام مجهولات توان كرد ، در بنج قسم منحصر بوذ - كى آن را صناعات خمسه گويند ، اعنى : برهان ، و جدل ، و خطابت ، و شعر ، و مغالطه . - جه قياس : يا مفيد تصديق بوذ ، يا مفيد تخييل ، - و تصديق : يا جازم باشذ - يا غير جازم ، -