جع : اسد الغابة ، طبع مصر ، ج 3 ، ص 113 - 109 ، الاصابة ، طبع حيدر آباد دكن ، ج 2 ، ص 487 - 484 ، النّجوم الزّاهرة ، طبع مصر ، ج 7 ، ص 111 - 109 ، اخبار الدّول ، طبع بغداد ، ص 315 ، معجم الانساب ، طبع مصر ، ص 5 .
[ شرح مثنوى شريف صص 1164 - 1163 ]
عثمان
ابن عفّان بن أبى العاص بن امّية . ملقّب به ذو النّورين . سومين خلفاء راشدين و از عشرهء مبشره است . به سال 47 قبل از هجرت به مكّه متولد شد و اندكى پس از بعثت اسلام آورد . وى مردى ثروتمند و از اشراف مكّه بود . از كارهاى بزرگ او در اسلام مجهّز كردن نيمى از « جيش العسرة » است وى سيصد شتر و هزار دينار در اين راه داد . پس از عمر بن خطّاب به سال 23 ق . از طريق شورايى كه اعضاى آن را عمر معيّن كرد به خلافت رسيد . عثمان پس از رسيدن به خلافت تا يك سال واليان عمر را بر كارشان باقى داشت سپس آنانرا عزل كرد و بيشتر كسان خود را بجاى ايشان فرستاد و معاوية همچنان بر حكومت شام ماند بدين سبب مورد ملامت عامهء مسلمين واقع شد . رفتار عثمان موجب آزردگى و ناخشنودى مسلمانان شد تا آنجا كه گروهى از مردم كوفه و مصر به مدينه رفتند و عزل او را خواستار شدند و عثمان نپذيرفت شورشيان او را در خانه محاصره كردند و مدّت محاصرهء وى چهل روز طول كشيد و سرانجام صبح روز عيد أضحى 35 ق . به مدينه در خانهاش كشته شد . در خلافت عثمان ارمينه ، قفقاز ، خراسان ، كرمان ، سجستان ، افريقا و قبرس به تصرّف مسلمانان درآمد . در خلافت عثمان به خاطر رفع اختلاف در قراآت قرآن نسخهء ابو بكر انتخاب شد و بقيهء نسخ قرآن را آتش زدند . عثمان مسجد الحرام و مسجد پيغمبر را وسعت داد و در نماز عيد خطبه را بر نماز مقدّم داشت .
وى نخستين كس است كه « شرطه » گرفت . از او نيز در صحيحين 146 حديث نقل شده است [ رجوع به طبقات الكبرى تأليف ابن سعد و الإصابه و الاعلام زر كلى چاپ اوّل ص 628 و كتب تراجم شود . ]
على ( ع )
إبن أبى طالب بن عبد مناف بن عبد المطلّب بن هاشم بن نضر إبن كنان بن خزيمة بن