. « 1 » قسم بروز قيامت و قسم بجانى كه بشر را در مورد ارتكاب گناه ملامت و سرزنش مىكند . علىّ بن ابراهيم : يعنى اقسم بيوم القيمة و اقسم بالنّفس اللّوّامة . قال قال نفس آدم الّتى عصت فلامها . « 2 » على بن ابراهيم در تفسير خود از امام ( ع ) نقل مىكند كه مراد از نفس لوّامه نفس آدم است كه عصيان كرد و مورد ملامت واقع شد . انسانى كه مرتكب گناه مىشود از باطن خود نداى ملامت و سرزنش ميشنود ، آن ندا او را شكنجه و عذاب ميدهد . علماء روان نيروى ملامت‌كننده را وجدان اخلاقى ناميده‌اند و قرآن نفس لوّامه . به كار بردن كلمهء نفس دلالت دارد كه قدرت ملامت‌كننده روح بشر است و جزء ساختمان آدمى است و حديث نيز ميگويد اين نيروى روانى از ابتداء در آدم اول وجود داشته است . وجدان اخلاقى راهنماى پاك و واقع‌بينى است كه در باطن آدمى آفريده شده است ، وجدان اخلاقى نيروى توانائيست كه بالفطره خوبيها و بديها را درك مىكند و پيروان خود را بصراط مستقيم هدايت و بسر منزل خوشبختى و سعادت مىرساند .