كلمهء 1 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : من شرف الأعراق حسن الأخلاق
« 1 » .
ترجمه : حسن اخلاق ، كاشف از شرافت و اصالت انسانست .
شرح : يعنى كسى كه داراى حسن اخلاق است و به ملكهء حكمت و سخاوت و عدالت و شجاعت و علوّ همّت و غيره آراسته است آنكس را شرافت ذاتى و عظمت روحى است و از خاندان اصالت و نجابت است و به عكس آنكس كه اخلاقش زشت است دليل بدگوهرى و بىاصالتى است و اغلب از خاندانى پستهمّت و حقير النفس و بىشرافت و نجابت است .
كلمهء 2 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : حسن الخلق يورث المحبّة و يولّد المروّة
« 2 » .
هامش
( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 302 ، س 15 ؛ و ط صيدا ، ص 224 ، س 7 ؛ در اين دو نسخه مطبوع ، عبارت روايت بدين صورت است : « من أشرف الأعراق كرم الأخلاق » .
و در نسخه غرر و درر خطى معهود در ديباچه صورت روايت بدين گونه است : « من شرف الأعراق كرم الأخلاق » و شرح آقا جمال خوانسارى نيز موافق با اين نسخه خطى است . ( ج 6 ، ص 17 ، ش 9288 ) و در شرح آن فرموده است : « از شرف أعراق است نيكويى اخلاق » « أعراق » به معنى ريشهها است ، و مراد در اينجا اصل و نژاد است ، و اينكه نيكويى اخلاق و خويها از شرف و بلندى مرتبه اصل و نژاد ناشى مىشود » .
و نيز در غرر و درر روايت شده است : « أطهر النّاس أعراقا أحسنهم أخلاقا » ( شرح آقا جمال ، ج 2 ، ص 405 ، ش 3032 ) .
( 2 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 167 ، س 19 ( حرف الحاء بلفظ حسن ) ؛ و ط صيدا ، ص 121 ، س 17 ؛ و شرح آقا جمال ، ج 3 ، ص 394 ش 4864 ؛ و نيز ج 3 ، ص 418 . در اين نسخ صورت روايت بدين گونه است :
حسن الخلق يورث المحبّة و يؤكّد المودّة . و نسخه خطى غرر و درر معهود نيز با آنها موافق است . و ترجمه آقا جمال بدين عبارت است : « نيكويى خوى از پىآورد محبّت را و محكم گرداند مودّت را . محبّت و مودّت هردو به معنى دوستى است ، و مراد اين است كه سبب اين مىشود كه كسى كه با او دوستى نداشته باشد دوست گردد ، و كسى كه با او دوست باشد دوستى او محكمتر گردد » .
غرض در صورت جملهء دوم عبارت روايت است كه به نقل جناب استاد الهى قمشهاى « يولّد المروّة » است و به وفق مصادر ياد شده « يوكّد المودّة » ، فتدبّر .