پس از مردنش زنده مىكند ، و انواع جنبندگان را در آن گسترش مىدهد ، و حركت بادها و ابرهاى تسخير شده ميان آسمان و زمين ، نشانههاى روشنى است براى آنان كه مىانديشند . « 1 »
خداوند در ابتداى اين آيه ، آفرينش آسمانها و زمين را آورده ، و پس از آن به ذكر نشانههاى نظام هستى پرداخته ، نظامى كه پروردگار عالم آن را تنظيم كرده ، و ما آن را " سنتهاى خداوند در هستى " مىناميم .
ب - آياتى كه پروردگار عالم در اختيار انبيا قرار مىدهد ، مانند ولايت بر نظام هستى ، به گونهاى كه هرگاه مشيت الهى اقتضا كند ، پيامبر - به اذن خدا - مىتواند جزء كوچكى از اين نظام را كه خداوند بر هستى حاكم فرموده ، تغيير دهد ، چنان كه خداى متعال در وصف عيسى عليه السّلام فرموده :
وَ رَسُولًا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ . . .
عيسى را فرستادهاى به سوى بنى اسرائيل [ قرار داد كه به آنان گفت : ] من نشانهاى از پروردگارتان براى شما آوردهام ؛ من از گل براى شما چيزى همانند پرنده مىسازم ، سپس در آن مىدمم و به فرمان خدا پرندهاى مىگردد . . . « 2 »
اين گونه آيات الهى را در عرف اسلامى " معجزه " گويند ، زيرا ديگر افراد بشر از آوردن مانند آن عاجزند ؛ و آن خارق عادت و بر خلاف نظام طبيعى آفرينش است ؛ مانند معجزه حضرت عيسى عليه السّلام كه از گل به اذن خدا پرندهاى آفريد تا دليلى باشد بر اينكه :
1 - اين پروردگار عالميان است كه خواص اشياء و نظام طبيعى را به آنان بخشيده است ، و هرگاه حكمت او اقتضا كند تا خاصيّت چيزى را از آن بگيرد ، چنين قدرتى را داراست ، بدانسان كه حرارت آتش را گرفت و آن را از سوزانيدن ابراهيم عليه السّلام كه در آن افتاده بود ، بازداشت ، و هرگاه حكمتش اقتضا كند تا نظام طبيعى را كه خود براى برخى مخلوقاتش قرار داده تغيير دهد ، بر چنين كارى تواناست ، مانند آفرينش مرغ از گل ، به
هامش
( 1 ) - بقره / 164
( 2 ) - آل عمران / 49 .