جَمِيعاً مِنْهُ
اين جمله دو نحو تفسير شده . يكى اينكه : جميعا متعلق بما قبل باشد و محلّ وقف يعنى جميع ما فى السّماوات و ما فى الارض را سخر لكم دوّم اينكه : جملهء مستقلّه باشد يعنى جميع آنچه ذكر شد از خداوند افاضه شده كه مفاد منه است كه بايد قدردانى كنيد جميع آنها از او است .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ
آن هم چه آيات بزرگ و قدرتنمايى كه اين كرات علويّه و سفليّه تمام در اين فضاء بدون ستون و قائمه نگاه داشته شده و هر كدام سير مخصوصى دارند بنحو منظّم مرتّب كه ذرّهاى تخلّف يا سرعت باشد يا بطاء از مقدار مقرّر ندارند و چه منافعى از آنها ظاهر مىشود امّا :
لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
كه بالاتر از همهء عبادات تفكّر در صنايع و آيات الهيّه و معارف حقّه و آيات قرآنيّه و دستورات دينيّه و عبرت در پيش آمدهاى بر كفّار و مشركين و عنايات و تفضّلات و نصرت مؤمنين و امثال اينها است كه فرمود :
« تفكّر ساعة خير من عبادة ستّين سنة او سبعين سنة »
و گفتند : « الفكر حركة الى المبادى و من مبادى الى المراد » ترتيب مقدّمات براى اخذ نتيجه .
[ سوره الجاثية ( 45 ) : آيه 14 ]
قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْماً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ ( 14 )
بفرما براى كسانى كه ايمان آوردند گذشت كنند كسانى را كه اميد ندارند ايّام اللَّه را تا اينكه جزا دهد خداوند قومى را به آنچه بودند كسب ميكردند . مفاد آيه قريب به اين مفاد كه اين كفار و ظلمه كه اهانت بمؤمنين ميكنند و اذيّت به آنها مؤمنين در مقام تلافى برنيايند و آنها را واگذار كنند به خداوند در ايّامى كه مقتضى ميداند جزاى آنها را ميدهد .
قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا
اين مؤمنينى كه در شكنجهء ظلم ظالمين و كفّار و مشركين و ضالّين گرفتار شدند .
يَغْفِرُوا
يعنى گذشت كنند و در مقام معارضه و تلافى برنيايند كه موجب فساد زيادتر مىشود و آنها جرىتر ميشوند .
لِلَّذِينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ
در تفسير ايام اللَّه مفسرين اقوالى گفتند كه در