است و ديگر آنكه عالم و دانا است بذاته بر جميع ما سوى اللَّه بلكه علم ذات بذات كه غير متناهى است و عين ذات اقدس ربوبى است .
[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيه 97 ]
وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِهِ وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً ( 97 )
و كسى را كه خداوند هدايت فرمايد پس او هدايت شده است و كسى را كه گمراه نمايد پس هرگز نمييابى از براى آنها اولياء از غير از خداوند و محشور مى كنيم آنها را روز قيامت بر صورتهاى خود كور و لال و كر جايگاه آنها جهنم است هر چه آتش آنها خاموش گردد ما زياد ميكنيم افروختن آن را در موضوع هدايت و ضلالت كه دو اسم از اسامى الهيه است هادى و مضل گفتهايم كه خداوند اسباب هدايت كه بمعنى ارائه طريق است بر تمام افراد على السواء فراهم فرموده چه اسباب تكوينى از عقل و شعور و ادراك و اعضاء و جوارح و اختيار و چه تشريعى از ارسال رسل و انزال كتب و بيان احكام و بشارات بسعادت و اطاعت و انذار از مخالفت و معصيت اگر بنده رو به اين اسباب به اختيار خود رفت خداوند هم توفيق و تأييد و اعانت ميفرمايد تا نائل شود و اين ايصال بمطلوبست و اين معنى هدايت الهى است كه ميفرمايد :
وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ
و اگر به اختيار خود پشت كرد به آنها و رو بباطل و هوا پرستى و كفر و ضلالت رفت خداوند او را به خود واگذار مىكند و شيطان بر او مسلط مىشود و قلبش سياه مىشود و اين معناى كلمه و من يضلل است البته هيچ امرى تحقق پيدا نميكند بدون مشيت الهى و كليه افعال اختياريه عباد هم استنادش بعبد داده مىشود چون در تحت اختيار او است هم استناد به خدا چون بدون مشيت او واقع نميشود چون عبد و اختيار او و قواى او در تحت اختيار او است و براى تقريب بذهن شما اگر گوشتى مقابل گربه گذارديد براى امتحان گربه و او ربود