تابع مرشد اليه است كه حكم عقلى باشد و بالجمله تا اعمال مولويت نشود استحقاق عقوبت ندارد پس از اين بيان بپردازيم بشرح آيه شريفه .
مَنِ اهْتَدى
كسى كه قبول هدايت كرد مجرّد هدايت كه بمعنى ارائه طريق باشد كافى نيست بلكه آنچه موجب سعادت مىشود قبول هدايت است و پذيرفتن
فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ
يعنى نتيجه و فائده اهتداء عائد خود مهتدى مىشود
وَ مَنْ ضَلَّ
كه خود را در ضلالت انداخت و قبول هدايت نكرد .
فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها
ضرر و عقوبت ضلالت متوجّه به خود ضالّ مىشود ديگرى را بواسطه او عقوبت نميكنند مثل معروفست خر خرابى مىكند گوش گاو را نميبرند بلى اگر ديگران را هم اضلال كرد عقوبت آنها را هم دارد بدون آنكه از آنها كسر گذارده شود چنانچه اگر ديگران را هدايت كرد مثوبت آنها را هم دارد بدون آنكه از مثوبت آنها كم كنند و اينهم عقوبت و مثوبت فعل خود او است كه اضلال و هدايت باشد لذا ميفرمايد :
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
هر كسى گرفتار عمل خود است بسا پدر در جهنم پس در بهشت مثل أبا بكر و محمّد ابن ابى بكر بسا برادر در جهنم برادر ديگر در بهشت مثل ابى لهب و حمزه بسا پدر در اعلى درجه سعادت پسر در ادنى دركات جهنم مثل حضرت هادى و جعفر كذّاب شوهر جهنم عيال بهشت مثل فرعون و آسيه يا بالعكس مثل پيغمبر و عايشه .
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
كه بشارت بمثوبات و انذار از عقوبات فرمايد تا حجة بر خلق از هر جهتى تمام شود ( تنبيه ) اين مثوبات و عقوبات راجع بمعاد است و لذا گفتهايم كه دليل بر خصوصيات معاد از راه شرع است عقل پى نميبرد و اما نعم و بلاهاى دنيوى اثر بخاصية اعمال است زهر كشنده است ظلم پا پيچ خود ظالم مىشود احسان نفعش عائد محسن مىشود و هكذا .