سعد
بيخ يا به اصطلاح فنى غدهء زيرزمينى گياهى است كه گونههاى مختلف آن را به فارسى بهطور كلى « جگن » مىنامند . غدّه يا ريشهء متورم آن را كه در بعضى گونهها معطّر و خوشبو و در برخى گونهها شيرين و خوردنى است و مصرف دارويى دارد در كتب طب سنتى با نامهاى « سعد » ، « سعد كوفى » ، « صباح الخير » ، « مشك زمين » و « حب الزلم » و نوعى از آن نيز « سعد هندى » نامبرده مىشود . در آذربايجان آن را « تپلاق » يا « توبالاق » و در تنكابن مازندران « استكور » مىنامند . گياه را به فرانسوى
Souchet
و غدّه معطر آن را
Souchet odorant
و گونهء خوردنى و مأكول آن را كه شيرين است
Souchet comestible
و
Amande de terre
گويند و به انگليسى
Sedge
و
Galingale
و به يونانى
Kypeiros
كه به معناى گياه باتلاقى است مىنامند و جنس گياه كه به لاتين
Cyperus
گفته مىشود از ريشهء يونانى آن گرفته شده است .
گياهى است از خانوادهء جگنها
Cyperaceae
كه متجاوز از يكصد گونه دارد و نام علمى گونههايى از آن عبارت است از :
1 .
Cyperus longus L .
كه گونه با غدّههاى معطّر است . اينگونه كه داراى ساقهء زيرزمينى خزنده و ساقهء هوايى سهگوش است ، بلندى آن 100 - 40 سانتىمتر مىشود . در ايران در اطراف تهران ، در لرستان در بيشه و اشتران كوه و خرمآباد ، در شيراز و كازرون ، در بلوچستان ديده مىشود . در هند نيز انتشار دارد .
2 .
Cyperus esculentus L .
. اين سعد را كه به عربى « حب الزلم » گويند ،