خشك مركزى و جنوبى اروپا ، شمال افريقا و آسيا و در ايران انتشار دارد . در ايران در مناطق مختلف البرز ، مناطق شمال ايران در گرگان و بين بجنورد و آزادشهر ، سياهبيشه ، پل زنگوله و كندوان و در گيلان در ايسپيلى ييلاق ، رودبار و در آذربايجان در ارسباران و ميشوداغ و در شاهرود و بسطام يزد مىرويد . اين گياه خيلى مورد علاقه و جاذب زنبور عسل است چون گلهاى آن نوش فراوان دارد و خيلى معطّر است ولى در مراتعى كه از اين گياه به نسبت زيادى مىرويد چراى علوفه در آن مراتع براى دام ممكن است خطرناك باشد .
تركيبات شيميايى
از نظر تركيبات شيميايى گياه داراى يك مادهء تلخ ، تانن ، اسانس روغنى فرّار و يك مادهء رزينى به نام توكريورزين « 1 » و مادهء رنگى به نام اسكوتلارين « 2 » و . . . مىباشد .
خواص - كاربرد
ديوسكوريدس دانشمند معروف يونانى عهد باستان اين گياه را چنين توصيف كرده است : « گياهى است به قدر يك وجب . برگهاى آن ريز و از نظر شكل و رنگ پريدگى شبيه برگ بلوط و طعم آن بسيار تلخ ، گل آن بنفش و ريز و تخم آن كوچكتر از تخم انيسون و ريشه يا بيخ آن ارغوانى رنگ است كه در پاييز به دست مىآيد . محل رويش آن سنگلاخ مىباشد . پس از رسيدن گياه را بهطور كلى يعنى كليهء اعضاى هوايى و ريشه آن را كنده و نگاه مىدارند كه برگ و تخم آن نريزد . دمكردهء گياه با سرشاخهء گلدار آن خشك كنندهء زخمهاى سرطانى جراحتدار و اگر به قدر يك مشت گشاده انگشت از گل زرد آن بگيرند و در حدود 4 گرم تخم رازيانه و 2 گرم زيره سفيد به آن اضافه كنند و خوب در آب بپزند كه آب آن تبخير و به صورت مرهم درآيد و از آن ضماد بسازند ، اين ضماد براى تحليل ورمهاى بلغمى در مواردى كه رو به ازدياد است بسيار مؤثر مىباشد » .
ساير حكما بهطور كلى اين گياه را مدّر و مقوى مىدانند و در مورد بيمارىهاى مزمن كبد و استسقا و ضعف مجارى هضم و سختى طحال و عسر البول يا
هامش
( 1 ) .Teucrioresine( 2 ) .Scutellarine