فرا گرفته و انتهاى هر برگچه زير گل تيز و تيغى است گلهاى آن لولهاى و به رنگ ارغوانى است . دانههاى گياه يك دستهء كاكل در انتهاى خود دارند و در اثر كوچكترين وزش باد زود پخش مىشوند . ساقهء زيرزمينى آن ضخيم و محتوى مواد مغذى است .
ريشههاى آن بخصوص از زمينهاى با خاك آهكدار خيلى عميق و لاى ترك سنگها نفوذ مىكند ، بنابراين از علفهاى هرز سمج است كه با وجين حتى با شخم كنده نمىشود و از بين نمىرود . اين گياه در اغلب مناطق نيمكرهء شمالى در اروپا ، در آسيا ، در هندوستان ، ايران و چين مىرويد . در ايران گونه
C . arvense
در اطراف تهران دشت كرج ، غرب ايران در جاهاى سنگدار و سنگزار اراك ، اصفهان ، لرستان و در ازنا ديده مىشود و واريتهاى از آن به نام
C . arvense var incanum Ledeb .
در آذربايجان نزديك تبريز ديده مىشود .
تركيبات شيميايى
از نظر تركيبات شيميايى در گياه گونه
C . arvense
يك آلكالوئيد فرّار و مادهء
Cnicin
و يك گلوكوزيد تلخ متبلور كه داراى خاصيت قىآور و قاعدهآور است مشخص شده و بعلاوه در دانهء آن حدود 9 / 21 درصد روغن چرب وجود دارد
. [ G . I . M . P ]
Cnicin
مادهاى است خنثى كه به شكل سوزنهاى سفيد متبلور مىشود . در آب سرد كم محلول و در آب جوش بيشتر حل مىشود . و در الكل به خوبى حل مىشود . در قطع تبهاى نوبهاى اثرش از ساليسين بيشتر است ولى قىآور است و زياد نمىتوان مصرف نمود . در گونهء
C . Japonicum
وجود مواد
Tiliacin
و
Labenzyme
و اسانس و
Inulin
و آلكالوئيد و رزين تأييد شده و در برگهاى آن
Pectolinarin
مشخص گرديده است
. [ M . P . E . SE . A ]
خواص و كاربرد
در چين سرشاخهها و گلها و برگهاى
C . Japonicum
در اواخر تابستان چيده و جمعآورى مىشود و ريشهء آن نيز از اواخر تابستان تا اواسط پاييز برداشت مىشود . در چين ريشهء آن را به عنوان خونساز مقوى و تونيك و تببر مىخورند . ضمنا براى التيام جراحت و در موارد گزش مار سمّى و حشرات سمّى و قطع خونريزىها تجويز مىشود
. [ Stuart ]
گرد برگهاى آن مخلوط باليكور برنج در موارد خونريزيهاى رودهاى تجويز مىشود و ريشه و برگهاى آن خاصيّت مدّر و ضد خونريزى دارد
[ Ch'iu - How ]
جوشاندهء شاخههاى جوان و سبز آن را براى بند آوردن خون بينى مىخورند
. [ Hu ]
در تايوان ، جوشاندهء تمام گياه در استعمال خارجى براى سوختگى از آب داغ و آتش به كار مىرود و ساقه و برگهاى آن در موارد كمبود ويتامين
C
در بدن كاربرد دارد . ريشهء آن بادشكن است و در مصرف خارجى روى ورمها و زخمهاى باز مىگذارند كه شفابخش است ( البته جوشانده و له شدهء آن ) .
ظاهرا علت اينكه گياه شوكة البواسير در فرانسه
Chardon hemorroidal
گفته مىشود اين است كه در ساقه و برگهاى آن برآمدگيهاى قرمز رنگى كه در اثر نيش حشرات ايجاد شده و شبيه دانههاى بواسير است وجود دارد و احتمالا اين نام ارتباطى با خواص دارويى آن ندارد . ولى در عين حال در يكى از كتب طب سنتى چين آمده است كه از جوشاندهاى كه از شاخههاى جوان گونههاى ديگرى نظير
C . Chinensis
و
C . incomptum
تهيه مىشود به صورت مايع شستوشو در موارد بواسير استفاده مىشود . در هندوستان از گونهء
C . arvense
به عنوان قىآور ، قاعدهآور و تونيك و معرّق استفاده مىشود .