رازى در همين جمله كوتاه به زيبايى اصول اوّليهى شرح حالگيرى ، رويكرد « 1 » و تهيه ليست مشكلات « 2 » بيمار را مطرح كرده است . روش تدريس رازى نيز بر همين ويژگىها مبتنى بوده است : " رازى در صدر مجلس مىنشسته و شاگردانش برحسب رتبهى علمى ، زيردست او مىنشستند . وقتى مريض وارد مىشده ، در آغاز شاگردان تازهكار اظهارنظر مىكردند و به تشخيص بيمارى مىپرداختند و چنانچه آنان درمىماندند ، شاگردان بالاتر اظهار عقيده مىكردند تا سرانجام استاد خود ، بيمار را معاينه مىكرده و بيمارى بيمار را براى شاگردانش تشريح مىكرده است " .
استقلال و آزادانديشى رازى از تقليد و تبعيت بىچونوچراى علمى و عدم قبول نظرات پيشينيان ، بدون بررسى و آزمون دقيق آن نظريات ، موجب تمايز رازى از بسيارى از اطبا همعصر وى شده است . خودش در اينباره گفته :
" ادعاها از نظر من موقوف است به اينكه تجارب آن را تأييد كند " و يا " هيچ مطلبى نزد ما مورد اطمينان نخواهد بود مگر پس از آزمون و تجربه " . البته اهتمام و عنايت رازى به جنبههاى عملى و تجربى بهمعناى فرو گذاردن جنبههاى علمى و نظرى نبوده است ، چرا كه به لزوم مطالعه تأكيد داشته است :
" هرگاه طبيب بر تجارب بسنده كند و به قياس و مطالعه دست نيازد ، توفيق نيابد " .
رازى به امانتدارى علمى مشهور شده و در اكثر تأليفات خود به مأخذ مطالبى كه مورد استفاده قرار داده ، بهطور كامل اشاره كرده است و مشاهدات
هامش
( 1 ) -Approach( 2 ) -Problem list