دستهبندى احاديث نبوى در قلمرو امور دنيوى محض
با مقدمههايى كه گذشت و با تأمل در احاديثى كه از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله در غير موضع تشريع رسيده ، مىتوان امور دنيوىاى را كه چنين احاديثى دربردارندهء آنهاست در سه دسته جاى داد :
دستهء نخست
اين دسته ، دربردارندهء امورى است كه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پنهان و بهگونهاى هستند كه از سويى يك انسان معمولى تنها با تفكر به آنها نمىرسد ، و از سويى ديگر هركس آنها را ببيند يا بشنود از آنها آگاهى مىيابد . آنچه در خانهاى گذاشته و بر آن قفل زده شده باشد ، يا آنچه در سرزمينهاى دور رخ مىدهد نمونههايى از اين دست هستند . آگاهى از اينگونه امور ، نمونه « علم غيب » است كه هيچكس جز خداوند دارا نيست ، چنانكه فرمود :
( قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ )
« 1 »
( قُلْ لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ )
. « 2 »
بنابراين ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله دربارهء پديدههايى از اين دست ، تنها به همان شيوههاى معمول نزد مردم آگاهى مىيابد ، مگر آنكه در مورد ويژهاى از اين خبر داده باشد كه خداوند به مصلحتى او را از آن آگاه فرموده و دراينباره بر او وحى فرستاده است ؛ براى نمونه ، در حديث آمده است كه روزى شتر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله گم شد و برخى از صحابه به
هامش
- سرانجام آنچه دربارهء درمان درست بيمارىها از امامان عليهم السّلام رسيده ، خود مضمون آيات و سور قرآن يا ادعيهاى است كه به حكم سندهاى قوى و طرق صحيحى كه به واسطهء آنها به ما رسيدهاند پذيرفته خواهد شد » ( ابن بابويه ، الاعتقادات ، ص 89 و 90 ) .
آنگونه كه پيداست اين ديدگاه كه در شرح شيخ مفيد نيز از نقد و اعتراض در امان مانده ، تقريبا با آنچه مؤلف در برآيند كلى نوشتار حاضر فراروى مىگذارد دستكم در كليات ، همخوانى و همسويى دارد . ر . ك : مفيد ، تصحيح اعتقادات الاماميه ، ص 144 و 145 - م .
( 1 ) . نمل ( 27 ) آيهء 65 : بگو : از همهء آنان كه در آسمانها و زميناند تنها خداوند غيب مىداند .
( 2 ) . انعام ( 6 ) آيهء 50 : بگو نه مىگويم كه خزانههاى خداوند نزد من است ، و نه غيب مىدانم .