و در آيهء ديگر مىفرمايد :
لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ . . . ؛
« 1 »
بر نابينا و لنگ و بيمار گناهى نيست . . . .
3 . مشقت
خداوند مىفرمايد :
ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ . . . ؛
« 2 »
و مقرر نكرده بر شما در دين هيچ تنگى . . . .
و در جاى ديگر مىفرمايد :
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ . . . ؛
« 3 »
خداوند نمىخواهد تا در امر طهارت بر شما هيچ مشقتى قرار دهد . . . .
همانطور كه بعضى محققان بيان كردهاند ، جميع اين معانى به معناى ضيق و تنگناى شديد است و از حرج ، حرج شخصى مراد است نه نوعى . « 4 »
بنابراين ، قاعده و ضابطهاى كلّى تكاليف حرجى را در بر نمىگيرد و اگر حكمى بر فردى حرجى دارد ، از همان فرد رفع تكليف مىشود و تكليف ، بر افراد ديگر باقى است .
انعقاد نطفه از زنا
همانطور كه قبلا اشاره شد ، بعد از انعقاد نطفه در رحم ، كسى حق اسقاط آن را ندارد ، حتى اگر به نامشروع و از زنا منعقد شده باشد ، ولى در اين خصوص ، مباحثى مطرح است :
اوّلا ، اصل حرمت سقط ولد الزنا ، دليل مخصوص دارد و فقيهان نيز برطبق آن فتوا دادهاند ، علاوهء بر ادلّهء حرمت سقط جنين كه شامل ولد الزنا نيز مىشود .
هامش
( 1 ) . نور ( 24 ) آيهء 61 .
( 2 ) . حج ( 22 ) آيهء 78 .
( 3 ) . مائده ( 5 ) آيهء 6 .
( 4 ) . ر . ك : آية اللّه مكارم شيرازى ، القواعد الفقهيه ، ج 1 ، ص 169 - 188 ؛ آية اللّه بجنوردى ، القواعد الفقهيه ، ج 1 ، ص 209 .