حفظ جان يا تندرستى و مداواى بيماران مسلمان و لو در آينده متوقّف بر آن باشد و تهيّهء مردهء غير مسلمان گرچه با خريد آن مقدور نيست ، در اين صورت تشريح ميّت مسلمان به قدر ضرورت جايز است . « 1 »
در اين فتوا دامنهء ضرورت از حدّ حفظ فورى جان مسلمان - كه در فتواهاى گذشته وجود داشت - فراتر رفته و به مقدمهء آن يعنى آموزش پزشكى تا جايى كه حفظ جان مسلمان بر آن متوقّف شود ، گسترش يافته است . البته شرط تحقق اين ضرورت نيز همان عدم امكان دستيابى به جسد كافر - و لو با خريدن آن - است .
آية اللّه مكارم شيرازى مىگويد : تشريح مردهء مسلمان براى اهداف طبّى به چند شرط جايز است :
1 . مقصود ، ياد گرفتن و تكميل اطلاعات طبّى براى نجات جان مسلمانان باشد و بدون تشريح اين مقصود حاصل نشود .
2 . به مردهء غير مسلمان دسترسى نباشد .
3 . به مقدار ضرورت و احتياج قناعت شود و اضافهء بر آن جايز نيست . با چنين شرايطى تشريح جايز ، بلكه واجب است . « 2 »
و در جاى ديگر مىگويد : « در صورتى كه ضرورتى ايجاب كند كه كالبد شكافى شود ، مانند نجات جان متهم بىگناه و شناسايى قاتل و تعليماتى كه براى دانشجويان ضرورى است مانعى ندارد . » « 3 »
ايشان در پاسخ به اين سؤال : با وجود امكان تهيهء جسد كافر از خارج چنانكه در بعضى از ممالك اسلامى عمل مىشود ، آيا واجب است مسئولان اقدام نمايند ؟ و با وجود امكان تهيه ، ضرورت جواز تشريح ميّت مسلمان پيدا مىشود يا خير ؟ مىگويد : « لازم است تا آنجا كه امكان دارد از جسدهاى ديگر استفاده شود . » « 4 »
هامش
( 1 ) . جامع المسائل ، ج 1 ، ص 614 .
( 2 ) . مجموعهء استفتائات جديد ، ص 448 .
( 3 ) . همان ، ص 449 .
( 4 ) . همان ، ص 451 .