ابو الاسود گفت كه اين كلامى است خوب پس چه امر مىكنى بكنم با آن بدرستى كه من نمىدانم كه چه اراده كردهاى به واقف ساختن من بر اين كلام ؟
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : شنيدهام كه در بلد شما غلطهاى فاحش مىكنند ، پس دوست مىدارم رسم كنم كتابى ، كسى كه نظر كند در آن فرق كند ميان كلام عرب و كلام اين طايفه پس بنا كن تو بر اينكه من نوشتهام و چيزهاى ديگر اضافه كن و كتابى جمع كن در اين باب . « 1 » ابو الاسود گفت : توفيق دهد خدا ما را به راه راست به بركت تو يا امير المؤمنين .
شيخ - ايّده اللَّه - فرمود كه اختلاف كردهاند قوم در معنى نحو كه چه چيز است ؛ بعضى گفتهاند نحو آن چيزى است كه قصد آن كرده باشند ، عرب مىگويد : « نحا نحوه » ؛ يعنى قصد كرد قصد آن ، و اين علم را نحو مىگويند از براى آنكه در آن اراده و قصد اعراب كلمه كردهاند .
[ سخن ابو عثمان مازنى و ابو سعيد اصمعى در باره زبان عربى ]
ابو عثمان مازنى « 2 » گفته است كه « نحو » ، ناحيه و كنار كلام است ، و عربيت اسم لغت است . مىگويند : « هى اللّغة العربيّة » ؛ يعنى اين لغتى است خوب و فصيح و ظاهر . و عربى را عربى مىگويند از براى اينكه ظاهر كرده است الفاظ را .
اصمعى « 3 » گفته است كه گفت مردى به پسر خود ، اى پسر ! درست كنيد زبانهاى خود را از براى آنكه مرد حادث مىشود براى او حادثهاى كه دوست مىداريد تقطيع كند در آن ، پس عاريه مىگيريد از دوست خود اسب و جامهء او را و نمىجويد كسى را كه عاريه بگيرد از او زبان او را .
Footnote
( 1 ) « رياض العلماء » 3 / 29 ، « شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد » 1 / 20 با مختصر تفاوت .
( 2 ) بكر بن محمد معروف به « ابو عثمان مازنى » يكى از بزرگترين اديبان اسلام است . از شاگردان اسماعيل بن ميثم است . مازنى از علماى شيعه مىباشد . مبرّد نحوى معروف شاگرد او بوده است .
ابو عثمان در سال 247 هجرى قمرى درگذشت . « الكنى و الالقاب قمى » 3 / 131 ، « شذرات الذهب حنبلى » 2 / 113 ذيل حوادث 247 هجرى قمرى .
( 3 ) ابو سعيد عبد الملك بن قريب بن عبد الملك معروف به « أصمعى » استاد ابو عثمان مازنى است .
او در سن 88 سالگى در سال 216 در بصره درگذشت . « تاريخ بغداد » 10 / 410 .