كه از يك سو ، بر اثر فعل و انفعالات شيميايى در بدن حرارت ايجاد مىشود كه نتيجهء آن افزايش درجه حرارت بدن است ؛ از سوى ديگر ، به وسيلهء يك سلسله پديدههاى فيزيكى ، از قبيل تشعشع حرارت ، تعريق پوستى و . . . ، برودت در بدن ايجاد مىشود ، درنتيجه درجه حرارت بدن كاهش مىيابد . اين دو رشته اعمال شيميايى و فيزيكى دايما فعال هستند و به واسطهء دخالت دستگاه تنظيم كنندهء حرارت در بدن ( دستگاه عصبى و غدد درونريز ) ، هميشه بين آنها تعادل برقرار مىشود كه به تعادل ترازو بىشباهت نيست و نتيجهء آن ثبات و استقرار درجه حرارت بدن در حدود معين است .
هرگاه به علتى حرارت توليدى در بدن افزايش يابد ، يا اينكه بدن تحت تأثير عوامل سردكننده قرار گيرد ، اين تعادل موقتا برهم مىخورد و درجه حرارت ، كموبيش بالا يا پايين مىرود .
حرارتى كه در بدن انسان توليد مىشود ، مربوط به شدت اكسيداسيونهايى است كه در بدن صورت مىگيرد ؛ بهعبارت ديگر هميشه از پديدههاى متابوليك سرچشمه مىگيرد .
مكانيسمهاى ايجاد حرارت در بدن ، به ترتيب اهميت نزولى عبارتاند از :
1 . فعاليت عضلانى ( ورزش يا لرز ) ؛
2 . تونوس عضلانى ؛
3 . عمل ديناميك مخصوص مواد غذايى ؛
4 . تغييرات متابوليسم پايه .
در ميان تمام نسوجى كه عمل اكسيداسيون در آنها حرارت حيوانى توليد مىكند ، نسج عضلانى به واسطهء حركات انقباضى كه دارند ، مقدار زيادى اكسيژن مىسوزانند ، بنابراين ، حرارت بيشترى توليد مىكنند و چون 50 درصد از وزن بدن را عضلات تشكيل مىدهند ، لذا سرچشمهء اصلى حرارت بدن هستند . به اين دليل ، فعاليت يا استراحت عضلانى در مقدار توليد حرارت بدن تأثير فوقالعادهاى دارد و چون انقباض عضلات به فرمان دستگاه عصبى است ، نتيجه مىگيريم كه درحقيقت ، مقدار حرارت توليدى در عضلات ، به فعاليت دستگاه عصبى مربوط است . ازاينرو سموم و داروهاى خوابآور و بىهوشكننده كه سلولهاى مغزى را موقتا فلج و عمل آنها را متوقف مىسازند ، از مقدار توليد حرارت كاسته حرارت
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى ) — صفحة 73
مساهمون: سيد جلال مصطفوى كاشانى
ص٧٣