در مورد سرطان ، ابن سينا هم علايم خاص و هم علايم افتراقى با ساير تومورها و ورمها و فلگمون و . . . را ذكر مىكند . نكتهء قابل توجه در بيان شيخ اين است كه مىگويد اكثر اوقات ، تشخيص سرطان در ابتداى بروز ، مشكل است و بعدا علايم آن آشكار مىشود و عبارت كتاب در اينباره چنين است :
« فانه اذا ظهر السرطان اشكل امره اول ما يظهر فى اكثر الامر ثم يظهر اعلامه » .
شايد بعضىها تصور كنند كه چون در زمان قديم ، علم طب دوران كودكى خود را مىپيموده و وسايل تشخيص بيمارىها ناقص و محدود بوده است لذا اطباى قديم ايران راهى براى تشخيص اين بيمارى در دورهء ابتدايى مرض نداشتند ولى اين طرز تفكر ناشى از عدم تحقيق است ، زيرا امروزه نيز با وجود هزاران وسيلهء تشخيص و انواع وسائل آزمايشگاهى ، راديولوژيك و كلينيكى ، با اين همه تشخيص سرطان در ابتداى بروز آن اكثر اوقات بسيار مشكل است و اين مسئله از آن جهت اهميت دارد كه سرطان در ابتدا قابل علاج است ولى همين كه مدتى از سير بيمارى گذشت و بيمارى توسعه پيدا كرد ، صعب العلاج يا غير قابل علاج خواهد شد .
براى تأييد اينكه امروزه نيز مثل هزار سال قبل ، تشخيص سرطان در ابتداى امر مشكل است به كتاب سرطانشناسى تأليف آقاى دكتر كمال آرمين استاد دانشكدهء پزشكى تهران مراجعه مىكنيم . در جلد اول ، صفحهء 314 چنين مىنويسد :
بهترين راه براى مبارزه با سرطان ، شناختن مراحل نخستين آن مىباشد ولى متأسفانه معلومات امروزى ما در اين زمينه ناقص است و قادر نيستيم چنانكه شايد و بايد آن را بررسى كنيم . بنابراين ، هر روشى را كه دريچهاى به سوى اين وادى باز كند بايد با آغوشى باز استقبال كرد . اين موضوع مخصوصا دربارهء بيمارىهاى بدخيم رحم كاملا صدق مىكند ، چه به علت روشهاى مختلف كه براى معالجهء سرطان رحم ابداع شده است بسيارى از بيماران را شفا بخشيده است ولى نمىتوان منكر شد كه در
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى ) — صفحه 257
پدیدآورندگان: سيد جلال مصطفوى كاشانى
ص۲۵۷