اعضاى بدن زود گرم شوند ، دليل حرارت است و اگر زود سرد شوند ، دليل برودت است .
هفتم : ميزان خواب .
پرخوابى ، علامت برودت و رطوبت است ؛ خصوصا برودت و رطوبت دماغ . و كمخوابى ، دليل حرارت و خشكى ؛ است خصوصا حرارت و خشكى دماغ و اعتدال هر دو ، از اعتدال مزاج حكايت مىكند ؛ خصوصا از اعتدال دماغ .
هشتم : گونهء افعال .
هرگاه افعال بدن ، قوى و سريع باشد ، علامت حرارت است . و اضدادش ، علامت برودت است ؛ مثلا زود دندان درآوردن و نيز زود رشد كردن و همچنين سرعت رشد مو و سرعت حركات و . . .
نهم : نحوهء دفع فضولات .
اگر دفع بول ، براز ، منى و خون حيض همراه با سرعت باشد ، دليل حرارت است ؛ خصوصا اگر با تيزى و سوزش دفع شوند و بالاخص اگر با بوى شديده و تند باشد . و خلاف امور مذكوره ، علامت برودت است .
دهم : امور نفسانيه ؛
مثلا سرعت غضب و اقدام بر امور ترسناك و نترسيدن و حسن ظن و اميد انجام امور مشكله و قساوت قلب و امثال آنها ، دليل حرارت است . و اضدادش ، مانند ترس ، بزدلى ، سرعت انفعال و امثال آنها ، دليل برودت و رطوبت است .
نكته : اين دلايل ، اغلبى و اكثرى است و قابل تخلف مىباشد ؛ چنانكه بسيار ديده شده كه كسى كثرت ترس داشته اما در اثر اخراج خون از بدن او با فصد يا حجامت ، ترس او از بين رفته است ؛ پس اين ترس را نمىتوان داراى منشأ مزاجى دانست « 1 » خلاصه ، اين احكام ، تخلفپذيرند ؛ بلكه اسباب تخلفش بسيار است كه در اين مختصر ، جاى نگارش تفصيلات آن نمىباشد .
هامش
( 1 ) . مگر بگوئيم كه سوداويت خون مثلا ، باعث ترس بوده است و به اخراج خون سوداوى باعث ترس ، ترس هم زايل شده است .