رسالهء حافظ الصحّه مقدمه : ضرورت علم به دانش حفظ الصحة : براساس حكمت پروردگار ، تمام مخلوقات جاندار ، مجبور به حفظ صحت خود هستند ؛ خصوصا در انسان كه بدون صحت بدن نمىتواند امور متعلقهاش را به انجام رساند ؛ بنابراين ، حفظ صحت ، عقلا و شرعا واجب است .
بخش اول : تقويت طبيعت تقويت طبيعت ، يعنى همان تقويت قوتهاى بدن كه مصدر افعال طبيعت مىباشند و افعال طبيعت ، به قوت آنها حصول مىپذيرد . و اين مهم ، با مراعات « ستهء ضروريه » ، استعمال ادويهء لازمه جهت حفظ صحت و اشتغال به ساير امور مقويهء قوا و سازندهء اعضا حاصل مىشود .
باب اول : مراعات ستهء ضروريّه ستهء ضروريّه ، شش امرى است كه مراعات آنها موجب حفظ صحت و اخلال در آنها مورث امراض است .
فصل اول : تدبير هوا : هواى مطلوب ، بايد معتدل و دور از بوهاى بد و گرد و خاك باشد .
فصل دوّم : تدبير خوردن و آشاميدن : اصول يك تغذيهء سالم ، هم در مراعات كميت و هم مراعات كيفيت و هم در نحوهء خوردن غذا و صرف آشاميدنىها است كه در چند امر خلاصه مىشوند .
فصل سوّم : تدبير احتباس و استفراغ : طبع ، بايد لااقل يك دفعه و حد اكثر دو سه دفعه در شبانه روز عمل كند و زياده و كمتر از اين حدود ، مضرّ به بدن است و بايد علل آن را جستجو كرد و از آن پيشگيرى نمود .
فصل چهارم : تدبير نوم و يقظه : حد اكثر خواب لازم ، هشت ساعت و حد اقل آن ، شش ساعت است كه جهت تجديد قوا و برحسب عادت شخص بايد مراعات شود .
بنابراين ، پرخوابى و كمخوابى ، هر دو غير طبيعى هستند و بايد ريشهيابى و اصلاح شوند .
فصل پنجم : تدبير حركت و سكون بدنى : هر نوع حركت زايد بر توان ، مضر قواى بدنى است و خشكى و تحليل رطوبات مىآورد ؛ چنانچه تنآسائى هم عوارض خود را از سستى بدن و اعصاب و سوءهاضمه ايجاد مىكند .
فصل ششم : تدبير حركت و سكون نفسانى : اشتغال فكرى ، حزن و اندوه ، فرح و نشاط و ساير پديدههاى روانى ، همگى بايد بهطور معتدل براى سلامت بدن به كار برده شوند و افراط و تفريط در استعمال آنها مرضآفرين است .
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 35
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٣٥