به روايتى 25 درجه طول نهارش ، 15 درجه و 11 دقيقه ، به طالع ثور نباشد ، مرئيش عطارد است .
مدينهء منوّره محدود است از جانب شرقى به جبال و قلاع خيبر و از سمت غربى به بحر احمر و از جنوب به ولايت حجاز منتهى مىشود . مسافت مدينهء طيبه از مكهء معظمه تقريبا 390 كيلومتر است كه ده منزل مىشود . دور شهر محاط به بارويى است به ارتفاع 8 ذرع باوجود عدم استحكامش باز خوبآباد است .
پنج دروازه براى اين قلعه ترتيب داده شده : باب المجيدى ، باب الجمعه ، باب الشام ، باب مكه ، پنجمى مسدود و متروك است . در هريك از اين دروازهها قراول و مستحفظ گماشته شده ، باغات و بعض عمارات جديده در خارج اين بارو زياد است . داخله شهر به حسب وسعت معابر و نظافت عمارات و بيوتات هيچ نسبتى به شهر مكهء معظّمه ندارد ، ولى از جهت جمعيت و زياد شدن داد و ستد ، مكه تفوّق و امتياز دارد .
اشجار و انهارش بىحدّ و حساب است . پنج چشمه مشهور از توى شهر جارى است . از جمله آنها عين الزرقا است . ما بين حرم و بقيع خانهء جناب عبد اللّه والد ماجد حضرت رسول - عليه الصلاة و السلام - در نزديكى روضهء مباركه واقع است كه خودش نيز در همان خانه مدفون است . حجاج به زيارت آنجا مىروند .
باغ فدك در سمت جنوبآبادى مدينه منوّره واقع است . چون ايام توقف زياده از پنج روز طول نكشيد به همين جهت مجال رفتن به آن مكان ممكن نشد .
در كتب احاديث تفصيل آن وارد شده است ، حاجت به تطويل و تذكير در اين مقام نيست . « 1 »
جاى خندق و غزوهء احزاب كه در كتب اخبار مشروحا وارد شده ، در سمت
هامش
( 1 ) اصلا تصور نشود كه مقصود از اين باغ فدك همان فدك مورد بحث در كتابهاى تاريخى و كلامى است . على القاعده اين باغ ، بايد از باغهاى نخاوله يعنى شيعيان مدينه باشد كه با انتخاب اين قبيل اسامى مىتوانسته است زائران شيعه را بدان سوى جذب كند . فدك تاريخى در فاصله تقريبى 170 كيلومترى شمال مدينه در مسير تبوك است .