علف و گياه در اين كوه زياد است ولى درخت ندارد . بتههاى گون بسيار بزرگ در آن روئيده كه سوار در سايهء آنها مىايستد . كجارستاق ده بزرگى است در نزديكى تخمار و با اين ده هم آب و ملك و رعيتش ارمنى . دمنى قريهاى است واقع در جلگه ، دمسياه چهار دانگ آن خالصهء ديوان است .
باغات زياد دارد و قابل هرقسم آبادى مىباشد . چهارچشمه شش قلعه است واقع در يك محل و هريك از قلاع رعيتنشين و آب و ملك سكنهء هر قلعه علىحده است . فى الحقيقة چهارچشمه شهر جاپلق است . دكاكين قصابى و عطارى دارد و باغات بسيار كه ميوهء دهات جاپلق از آن باغات است . زراعت آن از آب قنات مشروب مىشود . شورچه ، خانآباد ، لكان در دامنهء كوه واقع است . اين كوه شكار زياد دارد . اين قريه بسيار بزرگ بوده ولى حالا عظمتى ندارد . از قنات مشروب مىشود . خليلآباد ملكى عباس خان جاپلقى قلعهء خوبى دارد . برفيان از سهراب سلطان جاپلقى است . اين شخص سلطان فوج نبوده عبث به اين اسم موسوم و مشهور گرديده سابقا به شرارت مىگذرانيده حالا تائب شده و در مدرسه درس مىخواند .
كمانكش ، قشلاق سادات ، برجك ، سكانه ، موشله . اين ده آخرى در جلگه واقع است و آخر خاك جاپلق و اول خاك كمره است . چهار دانگ آن خالصهء ديوان اعلى است . محلا و رعية بسيار خوب و قابل ، ولى به نقد چندان منتفع به نيست . از شكار آهو و كبك بسيار دارد . قوچ و ميش هم در تلاش زياد است .
اميرزاده غلامحسين ميرزا نايب آجودانباشى كل نظام ولد مرحوم احتشام الدوله خانلر ميرزا كه سالها در اين ولايت و نواحى حكومت و مأموريت داشته و هرقطعه و نقطه را به كرات ديده و مشاهده نموده و جملهء احوال جاپلق با مفاوضه و تصديق نواب معزى اليه نگاشته شده گويند در كوه مزبور من خود كبك سفيد كه نقطههاى سياه داشت و از كبكهاى گزل كوچكتر بود ديدم و آنچه سعى كردم كه با قوش و تفنگ قطعهاى از آن صيد كنم از بس هوشيار و چابك بود و وقت نيز تنگ ميسر نشد . ده سفيد پهلوى چهارطاق است . خمه بالا وقف است يعنى مرحوم احتشام - الدوله خانلر ميرزا وقف كردهاند و توليتش با متولىباشى حضرت معصومه
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 1882
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٨٨٢