بخش سوم
مشخصات كلى سنگ مزارهاى كوهپايهاى منطقه گرگان
از سمت شرق گرگان تاريخى يعنى حوالى گليداغ و گاليكش تا سمت غرب يعنى بندر گز و ليوان ، بخش كوهپايهاى اين منطقه محسوب مىشود . اين بخش مملو از گورستانهاى قديمى با سنگ مزارهاى بسيار باارزش است كه متاسفانه قسمت اعظم آن در حال نابودىاند .
در اين خطه كوهپايهاى همچون مناطق كوهستانى و دشتى ، گورستانها اكثرا در حاشيه گنبد و بارگاه يا زيارتگاههائى واقع شدهاند كه در بين عامه مردم مورد توجه بودهاند . بدين سبب خود گنبد و بارگاهها ، صندوقهاى روى مرقدها و دربهاى متعدد آنها داراى كتيبههاى باارزشى بودند كه در شرايط فعلى فقط بخشى از آنها باقى ماندهاند .
سنگ مزارهاى اين قبرستانها بطور عمده به سه دسته اشراقى ، نيمهاشرافى و معمولى تقسيم مىگردند . انواع اشرافى آنها بسيار پركار و از نظر هنرى داراى حكاكى و حجارىهاى گل و بوته ، خطوط هندسى ، چند ضلعىها ، ختائىها ، اسليمىها و خطوط زيباى ثلث ، نسخ و نستعليق هستند .
از نظر جنس و فرم بر سه نوع عمده تقسيم مىشوند :
1 - سنگهاى بزرگ صندوقى ( گهوارهاى ) كه به احتمال زياد به صورت آماده و سفارشى از نقاط ديگر به اين نقطه حمل مىشدهاند و يا خطاطان خوشنويس و حكاكان حرفهاى بومى بر روى آنها كار مىكردند .
2 - لاشهسنگهاى جداشده از كوههاى منطقه كه البته نوع اشرافى ، بزرگ و پركار آنها همانند نوع صندوقى به صورت سفارشى و آماده از جاى ديگر به اين ناحيه حمل مىشدهاند .