شده كه خود شاخ قوچ را بر سر قبور بر ميله يا چوبى نصب كردهاند كه تصوير يك نمونه آن را آوردهايم .
7 - بعضى از سنگها فيگور و هيئتى ساده از انسان يا اعضاى بدن او را دارند ، مخصوصا چوبهاى توتميك روى قبور به اين استدلال نزديكترند .
8 - چوبمزارها بيشتر در قسمت شرق تركمانصحرا مخصوصا در شرق گنبد و در منطقه كلاله ، گليداغ و گوكلاننشين مورد استفاده قرار گرفتهاند ، كه يكى از دلايلش نبود سنگ در منطقه و وجود جنگلهاى اين ناحيه بوده است .
9 - بر روى سنگ مزارهاى تعدادى از گورستانها مثل گميشتپه جيق ، قدمگاه بهاء الدين ، ميرداوود ، كرند و هوتن ، يك گودال كوچك حفر كردهاند تا در زمان بارندگى آب در آنها جمع شده و پرندگان اين ناحيه بيابانى بتوانند از آنها استفاده كنند . اين امر به اعتقاد ياشولىها و آقسقلهاى تركمان ( ريشسفيدان - مردان مسن ) بخاطر « كار خير و ثواب » آن است .
10 - تعدادى از اين چوبها و سنگ مزارها بسيار بلند و گاه به 3 الى 4 متر مىرسند كه با توجه به قطر حدود 40 سانتيمتر ، وزنى حدودا تا يك تن خواهند داشت . نمونههاى اين چنينى را مىتوان در گورستان خالد نبى به چشم ديد . مهمتر آنكه معلوم نيست چگونه و با كدام وسايل ابتدايى چنين سنگهايى را به آن ارتفاع رساندهاند . اگر بپذيريم كه اين گونه سنگ مزارها از سنگهاى يكپارچه و بزرگ كوههاى اطراف جدا گرديده و تراش ديدهاند ، اين علامت سوال و تعجب درشتتر خواهد بود .
11 - از مشخصات ديگر سادگى اكثر اين سنگ قبرها ، نداشتن و حكاكى نشدن مشخصات شخص متوفى از جمله : سن ، نام ، تعلقات طايفهاى ، سال فوت ( غير از چند مورد استثناء ) و . . . است . اين موضوع جدا از سنديت و اهميت تاريخى آنها كاسته است .
12 - تعدادى از سنگها كاملا شكل آلت تناسلى مردانه ( ميلهاى - استوانهاى ) دارند كه نمونههاى بارز آنها را مىتوان در گورستان خالد نبى و گور خوجه ديد . اشكال ديگر سنگها : كله قوچى و به شكل قسمت دوكوهانه پشت شتر هستند .
در پايان اين بخش تاكيد مىگردد كه سنگ و چوبمزارهاى بسيارى را در گورستانهاى متروكه و غير متروكه سراسر تركمان صحراى ايران مىتوان يافت كه هريك محيطى براى
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى ) — صفحة 483
مساهمون: اسد الله معطوفى
ص٤٨٣