پاسرو از محله نعلبندان ) و قبرستان امامزاده نور بودند ، در زمان معرفى و شرح گورستانهاى اين دو محل ، تصاوير سنگها را به همان صفحات منتقل كردهايم .
سنگهاى اين موزه را نيز بخاطر شكل ، شكوه ، استفاده از انواع هنرها و مهمتر از همه تعلق آنها به لايهها و طبقات مختلف اجتماعى ، بايد به سه دسته عمده تقسيم نمود :
1 - سنگ مزارهاى صندوقى بزرگ ، مجلل و مملو از آيات ، ادعيه ، مقرنسها ، اشعار و گل و بوتههاى حجارىشده كه مخصوص اعيان و اشراف كشورى و لشكرى ( فرماندهان و سرداران ) و خانهاى بزرگ بودند .
2 - سنگ مزارهاى ايستا ( عمودى ) كه آنها هم به دو دسته اشرافى و معمولى تقسيم مىشوند . نوع اشرافى آنها بسيار غولپيكر ، باشكوه و از نظر كار حجارى و بهرهگيرى از هنرهاى مختلف ، گاه كمى از نوع صندوقى ندارند . نوع معمولى اين سنگها كه كمتر تزئين دارند مىتوانستند متعلق به لايههاى متوسط جامعه بومى آن عصر استراباد بوده باشند .
3 - سنگهاى ايستاى درجه سوم و بسيار معمولى كه متعلق به طبقات عادى مردم آن عصر بودند . اين سنگها بيشتر از نوع تخته سنگهاى رودخانه محسوب شده و از نظر تزئينات ، غير از نام و تاريخ فوت متوفى ، حداكثر چند علائم آئينى ، نقوش ساده و اشكال هندسى و گاه نشانههائى از ابزار جنگى بر آن حجارى شدهاند .
در پايان قبل از ارائه تصاوير تعدادى از سنگ مزارها ( و يك فرمانسنگ ) اين موزه ، نخست بطور فهرستوار و اجمالى به معرفى سنگها از قديمىترين تا جديدترين آنها به همراه تاريخ و نام متوفى مىپردازيم .
ابن محمد ابن سهراب بليج 874 ه ( عصر سلطان حسين بايقراى تيمورى )
مير جمال الدين حسن بن مير 884 ه ( سلطان حسين بايقرا )
خواجه نظام الدين بن خواجه علاء الدين كوه باجيلا 895 ه ( سلطان حسين بايقرا )
خواجه حاجى همايون بن خواجه فضل الله ابو على 900 ه ( سلطان حسين بايقرا )
حسن بن محمد استرابادى 900 ه ( سلطان حسين بايقرا )
خواجه حاجى فضل الله بو على 905 ه ( شاه اسماعيل صفوى )
امير سيد حسن شعرباف بن امير سيد محمد 920 ه ( شاه اسماعيل صفوى )
خواجه حسين بن . . . 922 ه ( شاه اسماعيل صفوى )
بيجه نصرت بنت امير سيد حسن بيجان 930 ه ( شاه اسماعيل صفوى )
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى ) — صفحة 428
مساهمون: اسد الله معطوفى
ص٤٢٨