سنگقبرهاى زيبا و بااهميت اين گورستان در دو دهه پيش و در اولين ديدار نگارنده از آنجا ، حدود 30 عدد بود ، ولى هماكنون ( 1382 خورشيدى ) بيش از 10 قطعه سالم به چشم نمىخوردند . به گفته بوميان دو روستاى كوهپايهاى اطراف اين مكان ، سنگهاى اين قبرستان در اواخر دوره قاجار و اوايل دوره پهلوى بيش از 70 قطعه بوده است . بههرحال آنچه كه هماكنون وجود دارند داراى اين ويژگىها هستند :
1 - تعداد بسيارى از سنگقبرها فرسوده و يا شكسته و در گوشه و كنار پراكندهاند . چند نمونه از نوع بسيار باارزش آن نيز به ته درههاى اطراف پرتاب شدهاند كه دو نمونه آنرا نگارنده پس از پائين رفتن از دامنه دره ، تصويربردارى نموده است .
2 - نشانهها ، نقوش و علائم مرموز و آئينى بر روى اين سنگها جدا عجيب و قابل توجهند طوريكه چند مورد آنها در منطقه منحصربفرد هستند . نقوش سنگها شامل اين موارد مىشوند : شانه يكسر و دوسر ، كوزه ، نوعى بطرى ، اشكال گلابى شكل ( كه يك نمونه از آن در گورستان امامزاده حيدرآباد هم مشاهده شده ) ، خطوط هندسى عجيب و پرمعنى ، اشكالى شبيه گرز ، قرص ماه يا خورشيد ، چنگك ، لنگرگاه و كشتى كه شبيه به نقوش مشابه آن بر روى سنگ مزارهاى گورستان سفيدچاه نوكنده هستند ، تيروكمان ، شمشير ، خنجر و دشنه ، تفنگ ( نشانههايى از گروهى اهل مبارزه و مقاومت ) و دو مورد نقش جانورى شبيه خرچنگ .
3 - حدود 80 % سنگها بدون هيچگونه متن و اسم و رسمى هستند . اين مورد هم اين عقيده را كه دفنشدگان يا متمرد يا مبارزانى بودهاند كه لازم بود بخاطر درامان ماندن اجسادشان از گزند دشمن ، بدينگونه قبورشان نامشخص باقى بماند ، تقويت مىكند .
4 - چند سنگى هم كه داراى متن و نگاشته حك شدهاند ، خطوط آنها ساده و از اشعار زيباى فارسى و نيز آيات قرآن بهره بردهاند كه متاسفانه بر اثر فرسودگى ناشى از سرماى شديد كوهستان ، خواندن كامل آنها ميسور نبود .
5 - جنس و نوع سنگها هم غير از چند مورد نادر ، همگى از لاشهسنگهاى كوهستانىاند . دو مورد لاشهسنگ رودخانهاى مشاهده مىشوند كه اتفاقا داراى نام و تاريخ فوت متوفى و متعلق به عصر صفوى مىباشند . از قضا اين تعلق به عصر صفوى مىتواند اين مورد را اثبات كند كه اگر مردگان اين قبرستان را متمرد يا مبارز بناميم ، آن مىتوانستند از
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى ) — صفحة 1004
مساهمون: اسد الله معطوفى
ص١٠٠٤