او رسيده بود عبورش در وقت غلبه به دارا و تصرف در ايران به آن موضع افتاده ، دانست كه در دل سنگ آب است . حجار طلب كرده ، در يك شبانهروز كوه را شكافته ، چشمهء نياسر جارى شد . آن موضع است كه الان به باغ تالار مشهور است . جايى باروح و صفاست . اطراف آن چشمه جلگه و چشمانداز زياد دارد . در اطراف آن چشمه باغات با نظام از جدول و خيابانها ساختهاند از آن بلندى كه آب سرازير مىشود به قدر يك ذرع آب به شكل عمودى مىريزد مانند منارهاى از بلور كه از دو فرسخى نمايان است . مىگويند اردشير بابكان در وقت سلطنت خود كه اهل اصفهان ياغى شده بودند بعد از فتح آن ولايت بزرگان آنها را مغلولا در آنجا آورده ، گردن زده ، به اين جهت آنجا را نياسر ناميدند به زبان فرس قديم . در سمت غربى چشمه چهار طاق آتشكدهاى است از سنگ تراشيده ، دوازده ذرع در دوازده ذرع ، الان موجود است . قدرى از سقف او خراب شده و ما بقى برجاست . معروف به آتشكدهء اردشير است و آن چشمه موسوم به چشمهء اسكندر است . همانا در عراق سه چشمه معروف است چشمهء فين و چشمهء محلات و چشمهء نياسر . سواى اين چشمهء چهار رشته قنات و شش چشمهء كوچك در آنجاست كه شرب قريهء نياسر از آنهاست . باغات باروح و صفا ، فواكه بسيار ، از همه نوع ميوه در كمال امتياز دارد . هوايى در اعتدال ارم ذات العماد . بيابان آنجا با لاله و رياحين كه گويا در بهاران چادرهاى الوان كشيدهاند و علاوه بر آن قريه سى و سه مزرعه دارد كه تابع آنجاست .
اهالى كاشان به جهت ييلاق خود در آن مزارع عمارات عاليه ساختهاند كه در تابستان به آنجا مىروند . زياد باصفا و روح است .
ماليات - 1439 تومان و 5 هزار و 663 دينار
نفوس - 128 خانه - 1673 نفر ( ذكور 492 نفر ، اناث : 532 نفر ،
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى ) — صفحة 306
مساهمون: سيد حسين مدرسى طباطبائى
ص٣٠٦