برو دليل كند . اگر گويد : « وجود » چيست ؟ گوييم : آنك نام او هستست « 1 » . اگر گويد : « عدم » چيست ؟ گوييم : آنك نام او نيستست « 2 » . اگر گويد : حقيقت « قديم » چيست ؟ گوييم : آنك نيستى او ممكن نباشد . اگر گويد : حقيقت « محدث » چيست ؟ گوييم : آنچ ديگرى سازنده « 3 » باشد مر او را . اگر گويد : حقيقت « علّت » چيست ؟ گوييم : [
b
27 ] آنچ او سبب « 4 » بودش چيزى ديگر باشد ، چنانك آفتاب علّت روز است ، كه بودش روز را سبب اوست . اگر گويد : حقيقت « معلول » چيست ؟ ( گوييم ) : آنچ وجود او را سببى باشد ، او معلول باشد .
اگر ( گويد ) : حدّ « علم » چيست ؟ گوييم : علم تصوّريست « 5 » از ما مر چيزى را بحقيقت آن . اگر گويد : حدّ « دانا » چيست ؟ گوييم : دانا آنست كه مر چيزى را بحقيقت او تصوّر كند . اگر گويد : « زنده » چيست ؟ گوييم : آنك ازو فعلها آيد ، زنده است . اگر گويد : حقيقت « حيوان » « 6 » چيست ؟ گوييم : هر جسدى كه با نفس مقرون است حيوان است « 7 » . اگر گويد : حدّ « قادر » چيست ؟ گوييم :
آنك هر گه كه خواهد « 8 » فعل كند او قادر است . اگر گويد : « فعل » چيست ؟
گوييم : اثرى است « 9 » از فاعل اندر مفعول ، يا اثركننده اندر اثرپذير « 10 » . اگر گويد : « خواست » چيست ؟ گوييم : اشارتى وهمى است ميان دو كار كه بخلاف يكديگر باشند و بودش « 11 » آن ممكن باشد . اگر گويد : « خدا » چيست ؟ گوييم :
او آنست كه همه اوست ، و مسبّب هر موجودى اوست ، و كردن چيز نه
هامش
( 1 ) هستستA: هستR( 2 ) نيستستA: نيستR( 3 ) سازنده : بسايندهA، درRنيست
( 4 ) سبب بودش : بسبب خودش ( ! )A، درRنيامده
( 5 ) تصوريست : تصويريستA، درRنيست
( 6 ) حيوان : جوابA( 7 ) حيوان است : حيران استA( 8 ) خواهد : + كهA( 9 ) اثرى است :
اثريستA( 10 ) اثركننده اندر اثرپذير : اثر كنند اندر اثر پذيراA( 11 ) بودش : بوزشA