قدر خود كه شخصى در مجلس حضرت امير المؤمنين عليه السّلام بر خواست و گفت « يا امير المؤمنين ، بما عرفت ربك » حضرت امير عليه السّلام فرمود كه
« بفسخ العزم و نقض الهم لما ان هممت فحال بينى و بين همى و عزمت فخالف القضاء عزمى علمت ان المدبر غيرى » « 1 »
موافق اين حديث در كتاب توحيد از هشام بن سالم روايت كند كه از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدند كه « بما عرفت ربك » حضرت فرمود كه
« بفسخ العزم و نقض الهم عزمت ففسخ عزمى و هممت فنقض هممى »
وَ فِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ
و در جانب آسمانست روزى شما على بن ابراهيم روايت كرده كه
« المطر ينزل من السماء فيخرج به اقوات العالم من الارض »
و در حديث طويل از حضرت امام حسن عليه السّلام روايت كرده كه
« ارزاق الخلائق فى السماء الرابعة تنزل به قدر و تبسط به قدر »
وَ ما تُوعَدُونَ
و ديگر در آسمانست آنچه وعده داده ميشويد به آن از مثوبات اخرويه زيرا كه بهشت هشتگانه در آسمان هفتم نزديك سدرة المنتهى مىباشد و يا مراد آنست كه جميع ارزاق و آنچه به آن موعود شدهايد مقدر و مكتوب در لوح محفوظست كه آن در آسمان چهارم است على بن ابراهيم گفته كه « و ما توعدون من اخبار الرجعة و القيمة و الاخبار التي فى السماء » پس به جهت تأكيد اين قول ميفرمايد كه
فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ
اى « انه لحق حقا مثل نطقكم » يعنى پس به پروردگار آسمان و زمين قسم بدرستى كه آن ما توعدون هر آينه ثابتست ثابت بودنى مانند سخن گفتن شما ، چنانچه شما را در سخن گفتن شما شكى نيست همچنين در ما توعدون ريبى و شكى نيست . بنا برين مثل صفت مصدر محذوفست و بعضى از مفسرين « ما توعدون » را مبتدا و «
إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ
» را خبر آن گرفتهاند و جملهء «
فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
» را جملهء قسمى ميانهء مبتدا و خبر دانستهاند يعنى
وَ ما تُوعَدُونَ
به پروردگار آسمان و زمين قسم كه هر آينه حق و راستست مانند تكلم شما ليكن عبارت صحيفهء سجاديه كه
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ح 250 : عرفت اللَّه سبحانه بفسخ العزائم و حل العقود و نقض الهمم . م