مبالغهء طغيانست يعنى بسيار طاغى و سركش لهذا اطلاق آن بر شيطان كنند و مختص سازند آن را بر شيطان
أَنْ يَعْبُدُوها
بدل اشتمال طاغوت است و كلمهء آن مصدرى ، بنا برين «
وَ الَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها
» به اين تقديرست كه : و الذين اجتنبوا عبادة الطاغوت يعنى و آنان كه اجتناب كردند از عبادت شيطان
وَ أَنابُوا إِلَى اللَّهِ
و بازگشتند بسوى خداى تعالى
لَهُمُ الْبُشْرى
مر ايشانراست مژدهء ثواب . و در احاديث اهل بيت عليهم السلام وارد شده كه مراد از طاغوت غاصبين حق آل محمداند و مراد از بشرى بشارت بظهور قائم آل محمد و بقتل اعداى ايشانست
فَبَشِّرْ عِبادِ
پس مژده ده بندگان مرا
الَّذِينَ
ان بندگانى را كه
يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ
ميشوند سخن را
فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ
پس تابع ميشوند اولى بقبول را . در اصول كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه در تفسير
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ
، فرمودند كه « هو الرجل يسمع الحديث فيحدث به كما سمعه لا يزيد فيه و لا ينقص منه » يعنى مراد از
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ
تا آخر شخصى است كه حديثى را بشنود و نقل كند آن حديث را چنانچه شنيده بدون زيادتى در آن و نقصان از آن
أُولئِكَ
آن گروه
الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ
آنانند كه راه راست نموده است ايشان را خداى تعالى
وَ أُولئِكَ
و آن گروه
هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ
ايشانند خداوندان عقول صافيه و مبرا از تخيلات باطله
أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ
آيا پس كسى كه واجب شد بر او وعيد خداى تعالى به عذاب مانند كسيست كه واجب باشد برو بهشت ؟
بنا برين ، تقدير آيه چنين است كه : ا فمن حق عليه كلمة العذاب كمن وجبت له الجنة ؟ و چون همزهء استفهام براى انكارست حاصل كلام اينست كه ايندو طائفه ظاهرست كه مانند يكديگر نخواهند بود . و بعد ازين ابتدا بكلام ديگر مىكند و ميفرمايد كه
أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ
آيا تو اى محمد ميرهانى از عذاب كسى را كه در آتش دوزخ باشد ؟ و چون همزه درين جا نيز براى انكارست حاصل كلام اينست كه تو نميتوانى آن كس دوزخى را از آتش دوزخ نجات بخشى . و آيهء :
أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ
را تا