وَ ما أَعْجَلَكَ
و چه چيز شتابان ساخت ترا و پيشتر آمدى
عَنْ قَوْمِكَ يا مُوسى
از قوم خود اى موسى . استفهام در اين مقام انكاريست يعنى بايستى كه عجلت نكنى زيرا كه عجلت متضمن تعظيم و تفاخر است .
قالَ
گفت موسى
هُمْ أُولاءِ عَلى أَثَرِي
ايشان گروهىاند كه ميايند بر عقب من و فاصلهء ميان من و ايشان نزديك است
وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى
و تعجيل در آمدن كردم بسوى تو اى پروردگار من تا آنكه رضاى تو بر من مستدام باشد ، زيرا كه مسارعت در امتثال امر موجب خشنودى آمر است ، حاصل كلام آنست كه عجلت من از شايبهء تفاخر برى و عارى است بلكه بمحض خشنودى الهى و استدامت آن اختيار عجلت نمودم .
قالَ
گفت خداى تعالى بموسى
فَإِنَّا
پس بدرستى كه ما
قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ
بتحقيق بفتنه انداختيم ما قوم تو را و امتحان كرديم ايشان را بگماشتن سامرى بر ايشان
مِنْ بَعْدِكَ
از پس بيرون رفتن تو از ميان ايشان اگر حق سبحانه و تعالى در اول رسيدن موسى بكوه طور اين مكالمه با او كرده باشد پس ايراد لفظ « فتنا » بصيغهء ماضى باعتبار تحقق وقوع آن خواهد بود زيرا كه در آن وقت ايشان هنوز مفتون بسامرى و عبادت عجل نشده بودند بلكه گفتهاند كه بعد از مضى بيست روز اين افتتان بحيز وقوع رسيد و اگر بعد از مدتى كه موسى در جبل طور بوده اين مكالمه واقع شده باشد احتياج به اين تأويل نيست
وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ
و گمراه گردانيد ايشان را سامرى ، و سامرى مردى بود منسوب بقبيلهء سامره از قوم بنى اسرائيل و نام او موسى بن طفر و از جمله منافقان بنى اسرائيل بود ، و گويند كه سامرى از قومى بود كه آنها گوسالهپرستى ميكردند و عبادت عجل در باطن او رسوخ يافته بود ليكن با بنى اسرائيل اظهار اسلام كرد و چون حق تعالى موسى را از عبدهء عجل مخبر گردانيد ،
[ سوره طه ( 20 ) : آيات 86 تا 88 ]
فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ يا قَوْمِ أَ لَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً أَ فَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي ( 86 ) قالُوا ما أَخْلَفْنا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنا وَ لكِنَّا حُمِّلْنا أَوْزاراً مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْناها فَكَذلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ ( 87 ) فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ فَقالُوا هذا إِلهُكُمْ وَ إِلهُ مُوسى فَنَسِيَ ( 88 )