آرى مردمان را از ظلمات كفر بسوى نور كه آن نور راه خداى غالب ستوده در ذات و افعال است و ميتواند كه «
إِلى صِراطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ
» كلام مستأنف باشد گويا سائلى ميگويد اخراج بسوى كدام نور است ؟ حق تعالى در جواب ميفرمايد كه بسوى راه خداى عزيز حميد على بن ابراهيم گفته كه : آن صراط امامت ائمهء هدى است
اللَّهِ الَّذِي
مجرور است تا عطف بيان «
الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ
» باشد يعنى آن عزيز حميد ذات مستجمع جميع صفات كمال است آن چنان ذاتى كه
لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
مر او راست آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است و بنا بر قرائت نافع و ابن عامر كه « اللَّه » را برفع خوانده‌اند « اللَّه » مبتداست و « الذى » خبر آن يا « اللَّه » خبر مبتداء محذوفست و « الذى » صفت آن ، اى هو اللَّه الذى له ما فى السماوات و ما فى الارض
وَ وَيْلٌ لِلْكافِرِينَ مِنْ عَذابٍ شَدِيدٍ
هميشه فرياد واويلا است مر كافران را از جهت عذاب سخت .
الَّذِينَ
آن كافرانى كه
يَسْتَحِبُّونَ
دوست ميدارند و اختيار ميكنند
الْحَياةَ الدُّنْيا
زندگانى فانى دنيا را
عَلَى الْآخِرَةِ
بر حيات ابدى آن سرا جملهء « الذين يستحبون » تا آخر مجرور است تا صفت « للكافرين » باشد
وَ يَصُدُّونَ
و باز ميدارند مردمان را
عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
از راه خداى تعالى كه آن ايمان به خدا و برسول و ائمهء هدى است صلوات اللَّه عليه و عليهم
وَ يَبْغُونَها عِوَجاً
اى و يبغون لها عوجا ، يعنى و ميطلبند براى راه خدا كجى را
أُولئِكَ
آن گروه موصوف بصفات مذمومهء مذكوره
فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ
در گمراهى دورند اگر چه حقيقة آن گمراهان دور از حق‌اند بمراحل بسيار ليكن درين مقام « بعيد » صفت « ضلال » شده نه ضال به جهت مبالغه كه گويا ضلال بعيد است .
[ سوره إبراهيم ( 14 ) : آيات 4 تا 17 ]
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ( 4 ) وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ