چه آنها متخطف ميشوند و اعدا دست تعدى بر ايشان دراز ميكنند پس در اين آيه تذكير اين نعمت نموده بر ايشان تا بوظايف شكر گذارى آن قيام نمايند و بنابراين مراد نعمت عافيتست و مؤيد اينست قوله .
وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ
و اگر بدروغ دارند ترا اهل مكه و نبوة ترا كه نعمت عظمى و سعادت كبرى است قبول نكنند و تكذيب نمايند
فَقَدْ كُذِّبَتْ
پس بدرستى كه تكذيب كرده شدهاند
رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ
فرستادگان پيش از تو و ايشان بدان صبر كردند تا بمثوبة جزيل رسيدند پس تو نيز اقتداء بايشان كرده شكيبا باش و سپر صبر در سركش
وَ إِلَى اللَّهِ
و بسوى خدا
تُرْجَعُ الْأُمُورُ
باز گردانيده شود همهء كارها و ترا بر صبر و ايشان را بر تكذيب جزا دهد بعد از آن تحذير مردمان مىكند از غرور بحطام دنيا كه مستلزم غفلت است از آنجهان و ميفرمايد كه .
يا أَيُّهَا النَّاسُ
ايمردمان
إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ
بدرستى كه وعدهء خدا در حشر و جزا
حَقٌّ
راستست و در آن خلاف نيست
فَلا تَغُرَّنَّكُمُ
پس بايد كه مغرور نسازد شما را و نفريبد
الْحَياةُ الدُّنْيا
زندگانى دنيا تا تمتع شما به آن غافل سازد شما را از طلب آخرت و سعى از براى آن
وَ لا يَغُرَّنَّكُمْ
و بايد كه فريفته نكند شما را
بِاللَّهِ
بكرم خدا
الْغَرُورُ
شيطان فريبندهء باينوجه كه آرزوى مغفرت در دل شما افكند تا شما اصرار كنيد بر معصيت و مغفرت امريست ممكن الوقوع اما مشابه تناول زهر است باميد رفع طبيعت مر آن را و اكابر فرمودهاند كه يكى از مكايد و حيل ابليس پر تلبيس تعويقست در توبه به اين معنى كه توبه بنده را در تاخير مىافكند و وسوسه ميدكه چون فرصت باقيست بفلان خطيه اقدام نماى و بعد از آن توبه كن از آن عاقل بايد از اين غافل نشود و به اين فريب از راه نرود ( مصراع ) عذر با فردا فكندى عمر فردا را كه ديد ) .
إِنَّ الشَّيْطانَ
بدرستيكه شيطان
لَكُمْ
مر شما را
عَدُوٌّ
دشمنى است بعداوة عامه قديمه
فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا
پس فرا گيريد شما نيز او را دشمن و از او حذر نموده در جميع احوال بر او اعتماد مكنيد از بزرگى پرسيدند كه چگونه شيطان را دشمن گيريم گفت از پى آرزو مرويد و متابع هواى نفس مشويد و هر چه كنيد بايد كه موافق شرع و مخالف طبع باشد
إِنَّما يَدْعُوا
جز اين نيست كه ميخواند شيطان باتباع هوا و ميل به دنيا
حِزْبَهُ
گروه خود را يعنى پيروان و فرمان برداران خود را
لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعِيرِ
تا باشند در آخرة با هم از ياران آتش يعنى از ملازمان دوزخ بعد از آن بيان حال آنان مىكند