عالى خود اين موضوع را شروع كردند ، و با كوشش خستگى ناپذيرى بپايان رسانيدند - شكر اللّه سعيه - در اين تفسير در ذيل آيات به تناسب مقام مطالب زيادى مانند ، قصص انبياء تاريخ پيشينيان ، اقوامى كه مورد خشم و غضب خداوند قرار گرفتند ، مردمانى كه مشمول عواطف و عنايت پروردگار شدند ، فتوحات صدر اسلام ، احتجاج پيغمبر اكرم با كفار ، موضوعات فقهى ، حوادث تاريخى ، گفتارهاى اخلاقى ، مباحث ادبى ، شأن نزول آيات ، و سخنان سودمندى از محدثين و مفسرين گنجانيده شده .
براى دسترسى به اين موضوعات لازم بود فهرست جامع و كاملى بر اين كتاب نوشته شود تا خوانندگان بتوانند از مجلدات اين تفسير استفاده فرمايند . اكنون بتوفيق پروردگار و عنايت و توجه حضرت بقية اللّه - عجل اللّه فرجه - اين موضوع انجام گرفت و فهرستى به ترتيب ذيل منظم شد .
1 - فهرست سور قرآن .
2 - فهرست قصص و موضوعات .
3 - فهرست نامهاى اشخاص .
4 - فهرست نامهاى شهرها و مكانها .
5 - فهرست لغات و اصطلاحات كه در پاورقىها معنى شده .
6 - فهرست كتابهاى متن و حاشيه كه مفسر و مصحح نام بردهاند .
در مورد فهرست دوم ، عنوان مطالب و موضوعات طبق عنوانهائى است كه مصحح محترم در حواشى صفحات مرقوم داشتهاند ، و در آنها تغييرى داده نشده جز در مواردى كه مفصل بوده و ما خلاصه آن را نوشتيم ، و كليه عناوين نوشته شده باستثناء چند مورد كه مكرر بود .
راجع به فهرست سوم يادآورى مىشود چون نام عدهئى از محدثين طبقهء اول و دوم و همچنين اسم بعضى از مفسرين و قراء در مطاوى اين كتاب بسيار برده شده و استخراج همهء آنها سودى نداشت بنابراين در هر مجلّدى چند مورد مخصوصا جاهاى لازم و
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى ) — صفحة 4
مساهمون: مير جلال الدين حسينى ارموى (محدث)
ص٤