اينجا ، مناسبتر است .
( 1759 ) 156 / 18 « علوم بر دوازده علم قسمت كردهاند » .
پيشينگان بخشبنديهاى ريز و درشت گوناگونى از دانشها به دست دادهاند ؛ نگر : دائرة المعارفهاى فارسى ، ژيوا وسل ، ترجمهء محمّد امير معزّى ( بويژه ص 54 به بعد ) ؛ و : رساله در تقسيم بندى علوم و احوال دانشمندان نامدار ، مولانا سلطان محمود بن غلام على طبسى ، ترجمه و تحقيق : رقيه رستم پور ملكي و الهه روحي دل ، مندرج در مجلّهء « كتابدارى » ، دفتر 24 و 25 ، صص 97 - 125 .
( 1760 ) 156 / 18 « مؤتفكات » « مؤتفك » : « زير و زبر شده و سرنگون گشته از زلزله . » ( لغتنامهء دهخدا ) .
« مؤتفكات » : « . . . در صراح نوشته كه مؤتفكات شهرهاى قوم لوط كه برگردانيده شده ، است و . . . » ( غياث اللّغات ، ص 878 ) .
( 1761 ) 156 / 21 « بنو قريظه بنو نضير را فرو گرفتند » .
در تفسير شيخ ابو الفتوح - قدّس سرّه - ( چ شعرانى ، ج 4 ، ص 207 ) آمده : « . . . بنو قريظة در بنى النضير آويختند . . . » .
در مجمع البيان ( ج 3 ، ص 300 ) : « تعلقت بنو قريضة ببني النضير » .
( 1762 ) 156 / 23 « چهل » .
در دستنوشت كلمه طوري نوشته شده كه هم كسره و هم ضمّه را مىتوان به « ه » منسوب داشت ؛ ما به حساب برخى پريشانيهاى عادى دستنوشت در حركتگذارى گذاشتيم .
( 1763 ) 156 / 26 « و جراحاتى كه از ما بايشان رسذ » .
به نظر مىرسد در تصنيف يا كتابت سهوي دست داده است .
در مجمع البيان ( ج 3 ، ص 301 ) آمده : « جراحاتنا على النصف من جراحاتهم » . در تفسير شيخ ابو الفتوح - طاب ثراه - ( چ شعرانى ، ج 4 ، ص 208 ) مىخوانيم : « جراحات ما بر نيمهء جراحات ايشان است » .
( 1764 ) 157 / 26 « تحميم » .
« تحميم » : در كتاب المصادر ( ص 626 ) آمده : « التحميم : . . . ، و سياه كردن به انگشت . » .
( 1765 ) 158 / 3 « يوم هم . . . يفتنون » .
الذّاريات / 13 .
در دستنوشت « يومهم » نوشته شده بود ؛ به رسم الخطّ مصحف متداول بازگردانيديم ، پرهيز از بدخوانى را .
( 1766 ) 158 / 6 « ( 330 ) بسبب [ . . . ] . » .
برگه يا برگههايى پس از رويهء 330 از دستنوشت افتاده است ؛ گذشته از گسستگى معنايى ، يادداشت كاتب در گوشهء زيرين رويهء 330 نشان مىدهد لفظ يكم رويهء سپسين « بسبب » بوده است و اين با رويهء 331 كنونى نمىسازد .
[ . . . ] را نهاديم تا گم بودگى و كم بودگى رخ داده را بنمائيم ؛ تنها يك لفظ از قسمت گم شده را توانستيم در جاى خود درج كنيم و آن همان « بسبب » بود كه كاتب به عنوان آغاز رويهء سپسين در گوشهء زيرين رويهء 330 نوشته بود ؛ و اللّه - سبحانه و تعالى - أعلم و علمه أتمّ و أحكم .
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى ) — صفحة 619
مساهمون: جويا جهانبخش
ص٦١٩