« وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ »
و هر كس كى تمسّك بدين خذاى - تعالى - كنذ
« فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
او را ارشاد كردند و راه راست نموذند . ابن عيسى گويذ : اصل « اعتصام » امتناع است ، و « عصمة » منع بوذ از مكروه .
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ »
ابن مسعود و حسن گويند : خدا را فرمان بريذ و معصية مكنيذ و ياذ گيريذ و فراموش مكنيذ و شكر كنيذ بىكفران نعمت ؛ و ظاهر آيت آنست كى : اى اهل ايمان ! از خذاى - تعالى - بترسيذ سزاى آنك شايذ 924 كى از وى بترسند .
گفتهاند : « حقّ تقاته » از جميع معاصى بپرهيزيذ .
قتادة و ( 92 ) ربيع 925 گويند : اين آيت منسوخ است بآيت
« فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ »
926 .
ابن عبّاس گويذ و طاوس 927 : اين آيت محكم است ، و اين 928 درستتر است ، زيرا كى
« فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ »
بيان
« اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ »
929 است و هر كس كى از معاصى بپرهيزذ سزاى آنك از و بترسند ترسيذنى . . . . . . . . . . . . . . . . 930
« وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ »
يعنى : جز مسلمان مميريذ ؛ و مراد ازين مداومت نموذنست بر اسلام .
« وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً »
و تمسّك نماييذ همه بحبل خذاى - تعالى - ؛ و « حبل » چيزى بوذ كى هر كس كى بذان تمسّك كنذ از افتاذن او را منع كنذ ؛ و مراد درين موضع اسلام است . ابن مسعود و قتادة و سدّى گويند : كتاب خذاست - يعنى قرآن . ابو سعيد خدرى 931 از رسول - صلّى اللّه عليه و آله - روايت كنذ 932 كى :
كتاب اللّه هو حبل اللّه الممدود من السماء 933 الى الأرض ،
يعنى : قرآن حبل فروگذاشته 934 [ ء خذا ] 935 است از آسمان به زمين . « جميعا » حالى است از ضمير مخاطبان .
« وَ لا تَفَرَّقُوا »
متفرق مشويذ در دين خذا و رسول .
« وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ »
و ياذ كنيذ آنچ انعام كرد
« عَلَيْكُمْ »
بر شما
« إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً »
آن حالتي كى شما ( 93 ) در ان حالت دشمن يكديگر بوذى 936 . « اعداء » جمع « عدو » ست چنانك « فلوّ » و « افلاء » . مشتقّ است از « عدوتى 937 الوادي » ؛ و مراد آن عداوتست كى مدّة صذ و بيست سال در ميان أوس و خزرج قايم بوذ چنانك مفسران نقل كردهاند . حسن گويذ :
مراد مشركان عرباند .
« فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ »
خذاى - تعالى - بواسطهء محمّد آن عداوة زايل كرد و محبّت و مودّة در دلهاى شما نهاذ
« فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً »
« فأصبحتم » اى : صرتم ، يعنى : گشتيذ بنعمت او دوستان يكديگر ؛ و « أخ » صديق بوذ ، يعنى : دوست ؛ و « دوست »