چه آنان را ارادهاى نيست بلكه ارادهء ايشان فداى ارادهء حق است ، چنان كه خداوند به موسى وحى فرستاد كه اگر خواهى به مراد رسى ، مراد خود را فداى مراد ازلى ما كن .
گويند : جنيد ، وقتى در مناجات از حق درخواستى كرد ، در سرّ سرّ ندا آمد : اى جنيد آيا ميان من و تو در مىآئى ؟
من خود دانم كه تو را چه سازد و چه به كار آيد ؟ آنچه فرستم بپذير و آنچه فرمايم بكن ، پس چون بنده را خواستى و خواهشى نبود ، خداوند وى را به از آن دهد كه او خواهد .
148 -
فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا .
آيه . در ثواب دنيا ( حسن ) نگفت ولى در ثواب آخرت ( حسن ثواب ) فرمود ، از بهر آنكه ثواب آخرت پاينده است و ثواب دنيا گذرنده ، آن بودنى است بر دوام و بىآفت و بىفتنت و اين بريدنى است به زودى هم با آفت و هم با محنت !
. . . وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ .
اين محسنان همان شاكرانند كه در آيت آمد و جزائى كه در آنجا اشارت كرد محبّت است كه اينجا بيان فرمود و احسان صفت مراقبان و حال واجدان و مقام راضيان و نشان دوستان است . دوستى خداى شعارشان و ياد خدا آثارشان و مهر خدا ايشان را نثار است ، نثارى كه گوئى روى جان نگار است و درخت شادى از وى ببار است و جان را خوش بهار است .
الا اى خوشنسيم نوبهارى * تو بوى زلف آن بت روى دارى
[ آيات 155 - 151 ]
( تفسير لفظى )
151 -
سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِما أَشْرَكُوا بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ مَأْواهُمُ النَّارُ وَ بِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ .
آرى ما در دلهاى كافران بيم و ترس مىافكنيم ، به سبب آنكه براى خداوند شريك گرفتند ، چيزى كه از آسمان براى آن دليل و حجتى نفرستاده است و البته بازگشت گاه اينچنين كسان آتش است و ستمكاران را بدجايگاهى است .
152 -
وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ .
خداوند وعدهء خود را با شما راست كرد آن وقتى كه به اذن و اجازهء خداوند ، شما در پى دشمنان مىگشتيد و آنها را مىكشتيد تا آنكه بددل شديد و ترسيديد و باهم در اين كار بناى مخالفت نهاديد و نسبت به رسول خدا نافرمانى كرديد و سر كشيديد ، پس از آنكه آنچه را دوست مىداشتيد ( از پيروزى و غنائم ) بشما ( در جنگ احد ) نموده بود !
مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ .
بعضى از شما اين جهان را خواستار است و بعضى ديگر آن جهان را مىخواهد و خداوند شما را از كافران برگردانيد تا شماها را در آن محنت كه افتاديد و از آنچه كرديد ( خالى كردن سنگر براى غنيمت ) بيازمايد و خدا با مؤمنان صاحب فضل و گذشت است .
153 -
إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ .
آن وقتى كه بالا مىرفتيد و نگاه به كسى نمىكرديد و پيغمبر در پى شما شما را مىخواند ( كه بازگرديد بجاى خود ) ! پس پاداش اين نافرمانى را كه كرديد و دنبال غنيمت رفتيد غمى در غمى پيوسته بود كه خداوند بشما داد ، تا مگر باز اندوهگين نشويد از آنچه از مال دنيا به شما