و آنها ، هشت زوجاند :
زوج اوّل : روييده است از دو ثُقبه [ اى ] كه در فقرهء اوّل واقعاند ، و در عضلهاى سر منتشر گشته . و اين زوج ، نسبت به ازواج ديگر ضعيفتر و كوچكتر است و لهذا زوج ثانى جبر نقصان آن كرده . و حسّ لمسى سر از آن است .
زوج دوم : مخرج آن ، ما بين فقرهء اوّل و ثانى واقع است ، و مورّب شده [ و ] صعود به اعلاى فقار كرده و برگشته به طرف قدّام [ و ] پراكنده در طبقهء خارجهء هر دو گوش گشته و در آن استقرار يافته ؛ جهت تدارك ضعف و قصور زوج اوّل . و حسّ لمسى آن از آن است .
زوج سوم : استخراج يافته از ثقبه [ اى ] كه ميان فقرهء دوم و سوم است . و هر فرد آن متفرّع به دو فرع گشته :
و يك فرع آن در عمق عضلِ عنق آمده [ و ] متفرّق در عضل عنق گشته و اندك فرود آمده به سوى فقار صاعد . و بعد رسيدن آن در برابر فقار چون [ به ] محاذات آن گرديد ، متشبّث به اصول آنها مىگردد ؛ پس مرتفع مىگردد به سوى سر آنها و مختلط مىگردد به اربطهء غشائيه - كه از سناسن آنجا روييده - پس منعطف گشته [ و ] نفوذ مىكند به جانب هر دو گوش ؛ جهت تحريك عضلات آن .
فروع دوم آن ، ميل به سوى قدّام مىكند و تا به عضلهء عريضه كه در كتف است مىرسد . و چون بدان جا رسيد ، مىپيچد به آن عروق و عضلات كه حافظ اويند ؛ تا آن كه قوى گردد . و فرع مذكوره گاه مختلط مىگردد با عضل صُدغين و عضل اذنين . و بيشترِ تفرّق و انتشار آن در عضلِ خَدّين است .
زوج چهارم : از آن هشت زوج نخاعى ؛ مَخرج آن ثقبهاى است كه ميان فقرهء سوم و چهارم است . و اين نيز - مانند آن زوج - منقسم به دو فرع مىگردد : يك فرع مقدّم ، و يك فرع مؤخّر :
فرع مقدّم ، صغيرتر ، و به جانب قدّام آمده و مختلط با زوج خامس گشته ؛ براى تقويت آن . و گفتهاند كه : نفوذ كرده از آن شعبه [ اى ] - شبيه به نسج عنكبوت كه پيچيده شده
خلاصة الحكمة ( فارسى ) — صفحة 195
مساهمون: محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
ص١٩٥