تقسيم اسامى دندانها :
چهار از پيش - دو از بالا و دو از پايين - را « ثنايا » نامند .
و بعد از آن ، هشت دندان عريض را از هر دو جانبِ ثنايا - چهار از بالا و چهار از پايين - از هر دو طرفى دو « رباعيات » نامند . و سر اينها تيز مىباشد براى قطع اشياء به زودى و آسانى .
و بعد از آن ، چهار دندان - دو از بالا و دو از پايين - و سر اينها تيز مىباشد براى شكستن اشياء صلبه به آسانى - مانند ناب - و لهذا اينها را « انياب » و به فارسى ، « دندان نيش » نامند .
و بعد از آن ، دوازده دندان است - شش از بالا و شش از پايين - [ در ] هر دو جانب انياب از هر طرفى . و اينها را « طواحن » و « اضراس » نامند . و به فارسى ، « دندانِ آسيا » . و اين دندانها [ مضاعفاند ] ؛ يعنى گويا دو دنداناند كه با هم اتّصال يافته [ و ] سر آنها پهن مىباشد براى طحن و ساييدن و خاييدن اشياء به زودى و آسانى .
اين دندانها همه در سن طفوليت مىرويند ؛ چنان چه در مبحث « اعضاء » ، در آخر فصل چهارم ذكر يافت . و اينها را دندان « ضواحك » نيز نامند ؛ به جهت آن كه در هنگام ضحك نمايان مىگردند .
چهار دندان ديگر ، در آخر دندانها [ و ] شبيه [ بدانها ] ، در اكثر اشخاص مىرويد . و اينها را دندان « نواجذ 1 » و « حُلُم » نامند و به فارسى ، دندان « عقل » و « خرد » ؛ به جهت آن كه در وسطِ سنِّ جوانى و ظهور عقل و دانش مىرويند [ و ] ، نه آن كسى كه اينها را ندارد ، آن را عقل و خرد نيست .
بيان اختلاف اقوال در آن كه اسنان از اعضاء منويهاند و يا غير منويه ؛ عظام يا عصباند كه مستحكم گشته شبيه به استخوان شده ، و روييدن دندان در نهايت سنّ پيرى نيز در مبحث « اعضاء » ذكر يافت .
نقل كردهاند كه شخصى را هفت مرتبه همگى دندانها افتادند و باز روئيدند از سر نو 2 . « 1 »
هامش
( 1 ) . 1 . الف و ب : نواجد 2 . ب : باز از سر نو روئيد .