خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 336
. . . . . . . . . . غذاى لطيف و شيرين و تلخ و سوخته شدن غذاى شيرين در وى و حدوث صداع در اكثر اوقات متعاقب آن از روى لون بشره و لاغرى تن و مضرت يافتن از گرمى و شيرينى و غالب رغبت خنكيها و ترشيها و ميوههاى آبدار كم شيرينى خشك كرده و منفعت يافتن از انها و باشد كه آروغ گاهى بوى ماهى تباه شده كند و گاهى طعم نخود خام خيسيده و گاهى بوى آب ايستاده و گنديده كند و گاهى بوى مغزهاى جوز و اگر بوى زنگار كند معده سخت گرم باشد و صفراى احتراقى در معده بود بر گرسنگى و تشنگى صبر نتواند كردن و باشد كه در جوع غشى كند از غلبهء بخار صفرا و گاه باشد كه دوار و سدر بر او غلبه كند و او را غثيان و قى بسيار افتد بتخصيص در حين ريختن صفرا بمعده در پرى معده از غذا بتخصيص ضد ماده اين اعراض سبك گردد و در خلو معده سوزش فم معده و تشنگى غالب شود و علامات مذكوره از گرمى معده و هم با اين حالات باشد علامات بلغمى بسيار رفتن رطوبت لزج و غلبه بود از دهن در خواب و بيدارى و ترش آروغ و طعم دهان و بسيار پديد آمدن بلغمهاى لزج كشيده در قى و باشد كه آب دهن و بينى با غلبگى شورى بود و از آنچه تشنگى كاذبى رنجه مىدارد و اين قسم بىتركيب كم باشد و علامات ترى ساذج هم با علامات بلغمى يار باشد و اغلب طعامهاى كه خورده شود ترش گردد و چيزهاى خشك اغلب نافع آيد و حركت متعب فائده دهد و شكم نرم باشد علامت سوداوى غلبه اشتهاى كاذب بود و ترشى و طعم دهان و در اغلب احوال باندك تلخى و يبوست طبع و خشكى بشره و مضرت يافتن از ترشيها و راحت يافتن از غذاهاى چرب و نرم و از چيزهاى گرم و تر و معتدل سوختن و خشكى كردن پلكهاى چشم و خشكى بينى و چشم و خيالات غلط و ترسيدن در خواب و بدى هضم و سوزش فم معده در گرسنگى و كم شدن آن بعد طعام بتخصيص مناسب و علامت يبوست معده هم با اين علامات ظاهر و در قى قوى كه بناگاه به خود كنند و يا بمعنى غير مقوى سوداوى و يا مغشى لون سودا و آن در آن پديد بود و بدانكه سوء المزاج دموى در معده نباشد جهت قلت گوشت و خون آنجا و عدم مرار در جواف آن بخلاف سائر اخلاط علاج بهترين تدبيرى در جمله نخست تنقيه هر خلطى بود از طرائق بمعنى كه مناسب آن خلط باشد چنانچه در باب ثالث بعضى از ان مذكور است و بلغم در قى زودتر از صفرا برآيد و صفرا زودتر از سودا و بعد تنقيه بغذاها و شربتهاى و دواهاى مخرج خلط موذى و معدل مزاج باشد و اگر قى را مانع باشد و ماده از تعديلات بصلاح درنيايد