نيامده باشد مشغول بتحريك ماده نبايد شد و اگر چنانچه كيفيت رديّه حادث شود اختيار يا بصلى پيش نبايد كرد و آن اندكاندك بايد و صواب درين مقام اين است و به آب نيمگرم كه درو اندك نطرون حل كرده باشند بايد آشاميد كه موجب قى است و اگر چنانچه اجابت و يا قى به اين دو تدبير حاصل نشود حقنه بايد اختيار كرد و شيافات و حمولات بايد برداشت و مصطگى در آب گرم قدرى بايد آشاميد و بسيار است كه خوردن قوابض درين حين موجب عملست اگر درين تدبيرات نيز تشفى حاصل نشود فصد بايد كرد و همچنين اگر دواى مسهل بعد از دو روز عمل نكند فصد بغرض آنكه كيفيت ادويه مسهله سميه منتشر نكند به اعضاى رئيسه نشود و اگر بدن قابل فصد باشد البته در فصد تاخير نبايد كرد كه خوف تشويش است .
[ 80 ] مقاله در بيان احوال ادويه و تدبير در دفع ضرر او
و ببايد دانست كه بعضى ادويه مسهله بسيار عامله « 1 » قوى الخطر است مثل خريق اسود و تربد اصفر و غاريقون اسود و ماذريون كه هريك ازينها را سميّت قويست و چون بوقت حاجت طبيب ازين چيزها بواسطهء استيصال بعضى موادهاى قويه بر اشخاص ايراد كند و اگر چنانچه بعد از خوردن احداث كيفيات رديه و اعراض منكره كند پس بايد بدفع مشغول شود و دفع ضرر آن به قىء است و بعد از آن حيله در فرود آوردن آن باسفل و بعد از آن خوردن ترياق و بهرچه موجب كسر حدت ادويه مذكور شود بتغير و تليين و دسومه و يا به خوردن آب سرد و يا نشستن در آب سرد و نيز ببايد دانست كه از ادويه بعضى از آن جمله است كه مناسب مزاج اشخاص بعضى از بلدانست و مناسب مزاج اشخاص بعضى ديگر
هامش
( 1 ) ن - غايله