و علم عملي ، دانشي است كه تندرستي بر تن درستان چگونه نگاه دارند و بيمارى از ميان چگونه زائل بايد كردن ، به استعمال چيزهاي سودمند و دور داشتن چيزهاي زيان كار و علمي و عملي [ كذا ] .
و بخش علمي در اين كتاب را دو بخش كرده آمد : علمي و عملي . و بخش علمي از اين كتاب دو مقاله كرده آمد .
مقاله اول / از بخش نخستين
مقاله نخستين از بخش نخستين ، اندر تدبير 8 حفظ صحت و اين نوع ، شانزده بابست :
الف ) در تدبير هوا .
ب ) در تدبير فصلهاى سال .
ج ) در تدبير شهرها و مسكن .
د ) در تدبير جامه پوشيدن .
( 1 / 16 )
ه ) در تدبير غذا .
و ) در تدبير آب .
ز ) در تدبير شراب 9 .
ح ) در تدبير خواب و بيداري 10 .
ط ) در تدبير حركت و سكون 11 .
ي ) در تدبير استفراغ 12 در داروي مسهل .
يا ) در تدبير استفراغ به داروي قي 13 .
يب ) در تدبير فصد ( رگ زني ، خونگيرى (
Phlebotomy
و حجامت )
Venesection Cupper
يج ) در تدبير استفراغهاى ديگر .
يد ) در تدبير اعراض نفساني 14 .
يه ) در تدبير پيران .
يو ) در تدبير مسافران 15 .
مقاله دوم / از بخش نخستين
در مقدمه المعرفه و هفت باب است :
الف ) در تدبير شناختن بيمارى .
ب ) در تدبير شناختن نضج ( پختگي رسيدگي نضج : بهبود نسبي قبل از شفاي كامل .
Maturity )
ج ) در تدبير شناختن بحران 16
Crisis ) )
د ) در تدبير شناختن علامات سلامت و اميدواري .
ه ) در تدبير شناختن علتها كه بعلتي ديگر زايل شود 17 .
و ) در حالهاي كه در تن مردم پديد آيد و نشان بيمارى بود كه خواهد شد ) علم العلامات يا نشانهشناسي
Semiology )
ز ( در شناختن وقت مرگ در بيماريها .