كه شير پخته بخورند آهن سرخ تافته اندر آن شير افكنده و سفوف بذور « 1 » ، و غذاى وى زردهى خايه دهند ، و دگر علاجهايى كه اندر باب قروح امعا گفته است ، و سنان ثابت « 2 » گويد كه مغز تخم انجره گرم و نرم است ، و خاصيتش اسهال بلغم است و آب زرد « 3 » ، و شربتى از او مفرد نيم مثقال است به آب گرم يا به آب انگبين .
اشنه
اشنه « 4 » برومىزبان برواه بود ، و توفنه نيز و دوالخ و قتثا و بسريانى شنثا خوانندش ، و بتازى اشنه و بپارسى كروشبانه ، و دوالك ، و كرباسو ، و او گرم است و خشك اندر اوّل درجهى اوّل ، و اندر او طبيبان مختلف گشتند بعضى گويند سرد و خشك است اندر اوّل درجهى اوّل ، و آن درستتر كه گرم و خشك است اندر اول درجهى اوّل ، از جهت خوشبوييش كه بوى خوش را ميل بحرارت بيشتر بود كه بسردى ، و اندر او تحليل است و تلطيف و قبض ، و قى بازگيرد و معده را قوى گرداند ، و سنگ اندر مثانه خرد كند خاصه آنكه از بلوط گرفته باشند يا از گوز « 5 » يا از صنوبر ، و هر گرميى كه اندر جايهاى ضعيف بود چون دو خايه و كشها « 6 » همه را سود دارد ، و درد جگر را نيز ، و اندر رحم سدد بگشايد چون به آب بپزند وزن اندر وى نشيند ، و هر آماس سخت كه اندر رحم باشد بنشاند و منش گردا « 7 » نيز ، و حيض آورد و چون به سركه
هامش
( 1 ) - سفوف بفتح اول داروى كفلمه كردنى است كه به صورت گرد درمىآورند و همچنان مىخورند و انواع سفوف در طب بسيار و از آن جمله سفوف به زور است كه از تخم و دانهء نباتات سازند و به زور را در نسخهء اصل بذال نوشته ( بذور ) است و معمولا بزاء نوشته مىشود .
( 2 ) - ابو سعيد سنان بن ثابت بن قرهحرانى متوفى در سال 331 . ت .
( 3 ) - زرداب كه صفرا هم گويند .
( 4 ) - بر وزن كهنه گياهى است خوشبوى كه دوال و دوالك هر دو بضم اول و دوالى بفتح اول نيز گويند و به عربى مسك القرود و شيبة العجوز گويند . ت .
( 5 ) - معرب جوز و آن گردكان است كه گردو هم گويند .
( 6 ) - جمع كش بفتح كاف بمعنى كنج ران و بغل و تهيگاه .
( 7 ) - تهوع و غثيان و قى .