« مختار الملك » ، يادداشتهاى روزانهء سفر خود ، در سال 1282 ه . ق . ( از 7 رمضان تا 8 شوال ) از « حيدرآباد » به « بمبئى » را در « سفرنامه » اى تدوين كرده ، كه نسخهاى از آن به خط خود او در « كتابخانهء سالار جنگ » ( به شمارهء 646 فهرست ) نگهدارى مىگردد . « 1 »
وى در سن 54 سالگى ، در سال 1300 ه . ق . درگذشت و در زادگاهش « حيدرآباد » به خاك سپرده شد . مدت نخستوزيرى او را به اختلاف ، بين 31 تا 32 سال گفتهاند . « 2 »
سعادت على خان ( برادر )
در تذكرهها و كتابهاى تاريخى ، تنها از يك برادر او نام و نشانى به چشم مىخورد ، و آن هم « نواب سعادت على خان منير الملك » است ، كه 6 ماه پس از « مير لايق على خان » به دنيا آمد . ظاهرا سال تولد او 1280 يا 1281 ه . ق . بوده است . وى ظاهرا هرگز به مقام دولتى دست نيافت و 6 ماه پس از مرگ برادر ، در همان سن و سال درگذشت و مانند او تنها 26 سال زندگى كرد و از خود اثر يا بناى خاص يا فرزند نامدارى به جاى نگذاشت . گفته مىشود پادشاه « حيدرآباد » ، يعنى « محبوب على خان خان نظام آصفجاه » ، به او تسليت عرض كرده و وعده نموده بود كه هر گاه صحت يابد ، خواهر خود را به عقد وى درآورده و او را به جاى برادر ، بر منصب نخستوزيرى اين كشور پهناور و ثروتمند بنشاند .
شگفتى روزگار آنكه ، باوجود اختلاف 6 ماهه در تولد اين دو برادر ، مرگ آنها نيز در « جوانى » و به فاصلهء 6 ماه از يكديگر به وقوع پيوسته است .
مير يوسف على خان ( فرزند )
پنجمين و آخرين نخستوزير اين دودمان صاحب نام و منصب ايرانى تبار ، « مير يوسف على خان سالار جنگ سوم » است ، كه در دورهء آصفجاه هفتم ، مير عثمان على خان ( 1911 - 1950 م . ) در سالهاى 1912 تا 1914 م . / 1330 تا 1332 ه . ق .
هامش
( 1 ) . سيرى در كتابخانههاى هند و پاكستان ، 122 - 123 ؛ فهرست مشترك نسخههاى خطى فارسى پاكستان ، 5 / 431 ؛ نزهة الخواطر ، 7 / 108 - 109 .
( 2 ) .A Cotalogue of the persian Manuscripts in the Salar Jung Museum and Library ,. 356 - 353 / 5 ؛ 185 - 182 / 3 ؛ 280 - 279 / 2