سخت و كنار رود مىگذرد . در هربلند و پستى كه اندك زمين و قليل آبى هست آبادى ، محل زراعت و باغات است . وسط راه در كمر كوه ده معتبر آبادى است .
اوايل راه نزديك به معبر سمت دست چپ ، كوهى است از سنگ سياه بسيار سخت . از اين سمت كه نمايان است صعود « 12 » بر او امكان ندارد . در كمر كوه به اقسام مختلف سوراخهاى بزرگ و كوچك مثل اينكه تراشيده باشند به اشكال مختلفه بسيار است . معلوم نيست كه چه بوده است و كار كيست . « 13 »
در آن سمت دره و رودخانه طرف راست راه يكپارچه كوهى است از سنگ سياه ، از كوهها جدا شده ، خيلى بلند [ 266 ب ] و مرتفع . بر روى اين كوه علامت عمارتها از قديم هست . معلوم نيست كه بنا كرده باشد . پهلوى همين كوه در كوه ديگر بسيار بلند [ داراى ] سنگ سخت سياه ، شكافى است كه از سر كوه چشمهء آب زيادى از آن شكاف جارى است كه در كمر همين كوه ده آباد بزرگى است . اين آب از آن آبادى گذشته ، داخل رودخانه مىشود . كنار رودخانه همهجا درختهاى گز ، بيد [ و ] انجير كوهى زياد و كم هست . وسط راه ، دره بسيار تنگ و سخت و سنگ مىشود . از دو طرف دره از كمر كوهها پارچهپارچه از راه قديم كه با سنگ و آهك ساختهاند ، پيداست . چند جا هم علامت پلهاى قديم باقى است . در وسط راه كه سنگ و سخت است صورت مبارك اعليحضرت شاهنشاهى را بر صفحهء سنگى بهجهت يادگارى حجارى مىكنند . بهجهت ساختن اين راه مخارج گزاف از جانب دولت شده و مىشود .
وضع راه تا كاهرود
از رينه الى [ 267 آ ] كاهرود براى عبور از رودخانه و بر معبر سيلابها چند پل ساخته شده است . از وسط راه كه گذشت در چند محل تا به منزل در كنار رودخانه زاغهها بهجهت منزل قوافل ساختهاند ولى بسيار بد [ و ] با خرج بسيار .
هامش
( 12 ) . اصل : سعود .
( 13 ) . اين سوراخها را در مازندران كافر كالى ( آشيانهء كافر ) مىگويند و اعتقاد بر اين است كه زيستگاه بشر نخستين بوده است .