و اما تفصيل بنا و اوضاع شهر مشهد و متعلقات به حضرت
گذشتهء مشهد
اين شهر ملك طوس بوده است . در دو ساعتى اين شهر كه حال به كلى خراب است شهر مشهد مقدس ، قريه [ اى ] بوده است موسوم به سناباد . بعد از خرابى طوس به فاصلهء چندى ، آبادى سناباد به بركت على بن موسى الرّضا عليه السّلام رفتهرفته شهرى شد معتبر . « 1 » بناى اين قلعه كه حال هست از عهد صفويه [ است ] .
موقعيت شهر
آبادى اين شهر در جلگه واقع است . داير مدار شهر دو ساعت مىشود . طرح اين قلعه مىگويند [ 204 ب ] به شكل پوست شيرى است كه بر زمين افكنده باشند . خندقى وارگى هم دارد . هواى اين شهر مختلف ، آبش از رود و قنات [ و ] بسيار ناگوار [ است ] . زمينش رطوبت دارد . بناى عماراتش از چوب و خشت ، بعضى خانههاى خوب هم دارد . باغات در ميان شهر بسيار است . « 2 »
هامش
( 1 ) . « شهر مشهد در اطراف مقبرهء امام على بن موسى الرضا ( ع ) كه در قريهء سناباد چهار فرسخى طوس ، جنب قبر هارون الرشيد موفون است ، ايجاد گرديد » . ( و . بارتولد ، تذكرهء جغرافيايى تاريخى ايران ، ترجمهء حمزهء سردادور ، انتشارات توس ، ص 133 ) .
( 2 ) . اطراف صحن كوچهها اكثر سرپوشيده ، تاريك ، خانهها گود [ و ] وضع بسيار بدى است .
( حاشيهء متن ) .