خلفاى بنى عباس كه تمام آنها خراب است ، نمايان است .
سامره
آبادى خود سامره قدرى دور از شط ، در زمين هموار ريگ بومى واقع است .
به قدر هزار خان [ وار ] جمعيت دارد . [ در ] همهء عرب به خوشى آبوهوا معروف است . بيست سال قبل ، از [ 130 آ ] لنكاهور هند وجهى آورده ، قلعه ساختند .
مدفن عسكريين ( ع )
مدفن مطهر امامين الهمامين « 3 » بقعه و گنبد بسيار بزرگ ، دو مناره و صحن وسيع دارد كه همهء آنها را در عهد دولت خاقان مرحوم فتحعلى شاه قاجار ، خوانين دنبلى « 4 » خوى ساختهاند . متصل به همان صحن مقدس ، بر روى سرداب و محل غيبت حضرت صاحب عجل الله فرجه ، در عهد خاقان خلد آشيان كه محمد على ميرزاى مرحوم وزير بغداد را شكست فاحش داده ، سامره را متصرف شد ، مسجد و صحن ساخته است .
حمامى هم دارد . سبزه و درخت هيچ نيست . باغات مختصر و زراعت زيادى دور از آبادى دارند . مردمش مشهور به ابرام و گدايى [ هستند ] . در عهد خلفا عجب آبادى عظيمى بوده است .
مسجد ملويه
قدرى خارج آبادى سامره ، از همان بناهاى خلفا ، مسجد بسيار بزرگى است .
مناره دارد [ و ] موسوم به ملويه « 5 » [ است ] . راه آن مناره از بيرون [ 130 ب ] به رسم پيچ بالا مىرود . بناى غريب [ ى ] است . به قدر چهل ذرع ارتفاعش مىشود .
هامش
( 3 ) . « بعد از نماز و تقديم شرايط زيارت ، بيرون آمده به زيارت امامين همامين عسكريين عليهما السلام رفتم » . ( سفرنامهء عتبات ، ص 157 ) .
( 4 ) . اصل : دمبلى . « بناى اين گنبد و بقعه از مرحوم احمد خان دنبلى است » . ( همان كتاب ، ص 158 ) .
( 5 ) . در متن به زبر اول و پيش دوم ضبط شده است . ( ن . ك . افزودهها ) .