و غيره بفرنگستان رفت . در مراجعت از اين سفر در همان سال در ايام صدارت حاج ميرزا حسين خان بمنصب آجودانى مخصوص مظفر الدين ميرزا وليعهد معين شد و در التزام وى به سمت معلمى بآذربايجان رفت و تا سنهء 1294 در آذربايجان مشغول خدمت بود و برياست دربخانه و برتبهء سرتيپ دومى نايل شد . در آخر سال مزبور بامر ناصر الدين از خدمات وليعهد معزول شد و به كاشان رفت . بعد از هشت ماه توقف در كاشان زمانى كه يارى نام كاوندى سنگ معدنى طلا در جلگهء كاوند ( از قراء خمسه ) پيدا كرد و بطهران آورد و امين السلطان پدر اتابك اعظم مأمور بكاوند شد ميرزا نظام هم تلگرافى از كاشان احضار شد و باتفاق امين السلطان به كاوند رفت مدت دو سال در كاوند خمسه و در كوه زر دامغان مأمور كشف معادن طلا شد . چون بطهران مراجعت كرد به لقب مهندس مفتخر گرديد و مأمور ساختن راه شوسهء طهران به آمل مازندران شد . بعد از سه سال كه راه مزبور باتمام رسيد به لقب مهندس الممالكى ملقب و مأمور ساختن راه شوسه طهران بقم شد . بعد از اتمام راه آنجا چند سالى مشغول تأليف كتب علمى به زبان فارسى بود . تأليفات مشار اليه از اين قرار است : دو مجلد در جبر و مقابلهء اعلى ، يك مجلد در علم مثلثات ، يك مجلد در علم هندسهء تحليلى ، نيز در حساب تفاضلى و اصلى ، در علم قوى و حركت وسطى و اعلى ، يك مجلد در هندسهء اعلى . در زمانى كه شروع به تأليف كتابى در علم هيات اعلى كرده بود مسافرت سوم ناصر الدين شاه به فرنگستان در تاريخ سنهء 1306 هجرى مطابق سنهء 1889 ميلادى بميان آمد و ميرزا نظام مهندس الممالك با رتبهء سرتيپى اول سرافراز گرديد و به سمت ژنرال آجوانى همايونى ملتزم ركاب شد .
در مدت سفر و بعد از آن سفر رياست دفتر وزارت اعظم و بعد رياست دفتر صدارت عظمى با او بود و مأموريت دولت عليه در بانك شاهنشاهى دو سنهء 1307 به او محول گرديد . در سنهء 1308 باعطاى يك قبضه شمشير مرصع از درجهء اول مفتخر گرديد . در سنهء 1310 هجرى نشان درجه اول خارجه با حمايل سبز و در سنهء 1311 نشان تمثال درجه اول به او داده شد و از جانب
مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — صفحة 544
مساهمون: عبد الرحيم كلانتر ضرابى ( سهيل كاشانى )
ص٥٤٤