خان صدر اعظم اصفهانى چهارده سال حكومت كاشان [ را ] داشت متصدى آن مدرسه بود و الحق به اين استحكام بنائى در كاشان ديده نشده و از شاليده تا نهايت على التحقيق يك خشت خام و يك گل و خاك در آن به كار نرفته .
در مقدمهء آن مدرسه جلوخانى بزرگ و از دو طرف دو بازار عريض رفيع از يك طرف بوسط بازار و طرف ديگر بمعبر عام ميرسد . از آن جلو خانه وارد كرياسى رفيع [ مىشود ] كه مشتمل بر دو حجره براى دو نفر خادم [ است ] و مقابل درب كرياس تختگاهى دو روى يك روى بكرياس [ 308 پ ] و يك رو بحياط مدرسه بود و از دو طرف آن تختگاه وارد دالانى عريض و رفيع گشته و از دو جنب ايوان وسط داخل مدرسه شود . اما وضع مدرسه مربع طولانى در حقيقت مثمن . در وسط فضاى آن آب نمائى طولانى و وسط آن حوضى مثمن بزرگ كه بيك اطراف آن آب نما عرضا و طولا بيك ترازو گردش مىكند و دو جنب آب نما هر طرفى سه باغچهء بزرگ از اشجار سرو و بيد و انجير و متن آنها سبزيكارى و چهار زاويهء آن چهار ايوان و در هر ايوانى سه حجره و پهلوى آن ايوانها از طرف طول دالانى به خلوتهاى چارگانه كه در هريكى سه اطاق و سه سرداب مگر يكى از آنها كه عوض سه سرداب آبانبارى [ دارد ] كه سى چهل پله مىخورد و آبى در كمال سردى و گوارايى كه دو سال اهالى آن مدرسه و غيرها را كفايت مىكند و بعد از آن شش ايوان و در هرايوانى يك حجرهء منقح كه از گچ و آجر ضربى سقف زده و در هرحجره صندوقخانهء بزرگى با بخارى كه اگر طلاب بخواهند طبخى ترتيب نمايند [ 309 ر ] در همان بخاريها به سهولت ممكن است بىآنكه دود اهل آن حجره را آزار دهد و بعد از آن يك يك مدرس كه عبارت است از يك اطاق بسيار بزرگ مشتمل بر دو
مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — صفحة 421
مساهمون: عبد الرحيم كلانتر ضرابى ( سهيل كاشانى )
ص٤٢١