اما زكات حبوب :
مانند گندم و جو و برنج و لوبيا و نخود و امثال آن هم وقتى واجب آمدى ، كه وزن محصول به پنج وسق رسيدى ، و زكات آن هم مانند ميوه باب بود . « 1 »
پوليكه از صدقات در ديوان صدقات فراهم آمدى ، در تحت نظارت عامل صدقات تا دو صد درهم بر هشت طبقهء مستحق آنكه در قرآن عظيم بنام فقراء - مساكين - عاملين صدقات - مولفه قلوب - آزادى غلامان - وامداران - غازيان و مجاهدين - مسافران ياد شده « 2 » تقسيم شدى ، و عامل صدقات نسبت به كارداران ديگر مالى اختيار زياد داشتى ، كه اين مبالغ را بدون اجازت خاص خليفه صرف كردى ، در حالى كه عاملان ديگر ، بدون اذن خليفه و يا والى و وزير او حق تصرف آزاد در پول بيت المال نداشتند . بقول قاضى ابو يوسف كه در كتاب الخراج تصريح كرده ، مقصد از فقراء مستمندان مسلمان ، و مقصد از مساكين درويشان اهل ذمه ( نصارى و يهود ) اند . « 3 »
2 / اموال غنيمت :
منبع دوم مالى بيت المال اسلامى ، اموالى بود كه مسلمانان در جنگ بدست مىآوردند و آن عبارت بود از چهار چيز : اسيران - غلامان - زمين - اموال .
اسيران جنگى به دادن فديه آزاد مىشدند ، اما زنان و كودكان ايشان از جملهء غلامان بودند كه كشتن ايشان جائز نبود ، و با قبول فديه امكان آزادى داشتند ، و زمينهاى مفتوحه هم به حكم حضرت عمر ( رض ) بمالكان آن سپرده و ازيشان خراج گرفته شدى كه شرح آن بيايد .
اما اموال منقول مغتنم ، بموجب آيهء قرآن بر پنج حصه تقسيم شدى « 4 » كه چهار بهرهء آن ، از ان جنگاوران ، و يك پنجم ( خمس ) آن حق پيامبر صلعم
هامش
( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 164
( 2 ) - قرآن عظيم سوره التوبه ، آيه 60 و ماوردى 122
( 3 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 165
( 4 ) - قرآن عظيم ، سوره الانفال ، آيه 41